Aanrader: Leven na leven

Leven na levenTitel: Leven na leven
Auteur: Kate Atkinson
Uitgever: Atlas Contact
Jaartal: augustus 2013
Aantal pagina's: 528

Goodreads

five-stars
Stel dat er niet alleen tweede kansen waren, maar derde kansen, vierde kansen, een oneindige hoeveelheid kansen om je leven te herhalen - totdat je het eindelijk goed deed.
Zou je dat wel willen?

In een koude, besneeuwde nacht in 1910 komt bankiersdochtertje Ursula Todd ter wereld in een lommerrijke buitenwijk van Londen - dood.
In diezelfde koude, besneeuwde nacht komt Ursula Todd ter wereld, schreeuwt lang en hard, en begint aan een leven dat, om het zachtjes uit te drukken, heel ongewoon zal blijken. Want terwijl ze groeit, gaat ze ook dood, herhaaldelijk, op verschillende manieren. Tegelijkertijd nadert de tweede grote oorlog van de eeuw.
Kan Ursula, gezegend door een schijnbaar oneindige hoeveelheid levens, de wereld redden van de onvermijdelijke neergang? En als ze dat kan - zal ze het ook doen?

Lezers, en vooral niet-lezers, vragen mij wel eens, of ik inmiddels niet genoeg heb van al die boeken. Intussen kan ik toch wel alle trucs van de wereldliteratuur doorgronden en verrast geen enkel boek me toch nog?
Die vraag, of ik er genoeg van heb, kan ik met een hartgrondig ‘nee’ beantwoorden. Ik kom nog zoveel moois en origineels tegen. Afgelopen tijd was dat bijvoorbeeld Alsof het voorbij is van Julian Barnes, De tijgervrouw van Galina van Téa Obreht, Kikkers van Mo Yan en Mélodie d’Amour van Margriet de Moor om maar een kleine greep te doen.
En nu kan ik niet nalaten om mijn enthousiasme voor Leven na leven van Kate Atkinson van de daken te schreeuwen. Echt een boek dat ik bij de mensen door de brievenbus wil duwen (wie zei dat ook alweer?), ware het niet dat het er echt niet door gaat.

Op 11 februari 1910 stikt Ursula Todd tijdens een steenkoude winternacht in een Londense voorstad meteen na haar geboorte. In diezelfde nacht overleeft ze haar geboorte en begint ze aan een reeks verschillende levens. Tijdens die verschillende levens overlijdt ze evenzoveel keren, waarna het verhaal terug in de tijd gaat en Ursula een nieuwe variant van haar leven leidt.
Zo kort samengevat lijkt het een ingewikkelde roman die moeilijk te volgen is. Niets is minder waar. Hoewel gebeurtenissen steeds terugkomen en telkens net iets anders verlopen en dezelfde voorwerpen in de verschillende verhaallijnen figureren, heeft Atkinson haar verhaal zo meesterlijk geconstrueerd, dat het steeds begrijpelijk blijft. En ze doet het zo knap dat je alleen maar wilt doorlezen in deze meer dan vijfhonderd pagina’s tellende roman.
Leven na leven is een speeltuin voor elke schrijver en toont ook zijn macht. Atkinson wekt haar hoofdpersoon immers steeds weer tot leven om haar een andere richting op te sturen.

Tonen en vertellen
Atkinson vertelt meer dan ze toont, een methode die literatuurcritici en schrijfdocenten nogal eens als ‘fout’ bestempelen, maar toch heeft ze het juiste evenwicht gevonden. Haar toon doet ook nogal meisjesromanachtig aan. Zo komen meisjes ‘binnentuimelen’, wordt er nogal veel weifelend, zachtmoedig, vermoeid en lachend gezegd en zijn termen als ‘goeie genade’ niet van de lucht. Woorden die bij een idyllisch opgroeien op het platteland horen. Maar de gebeurtenissen worden almaar grimmiger en dankzij deze toon ga je als lezer niet in de misère ten onder.

Geen fouten maken
Ursula herleeft haar leven om de fouten die ze heeft gemaakt te herstellen of liever gezegd: niet te maken. Zo weet ze verkrachting te voorkomen om niet met een levenslang trauma opgescheept te zitten, en zo bestaat het huwelijk met de leugenachtige, gewelddadige Derek eenvoudigweg niet.
Maar het gaat niet alleen om haar eigen sores. Ze grijpt ook in op de wereldgebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens één van haar levens werkt ze in een reddingsploeg in Londen die doden bergt en gewonden tussen het puin uit haalt. Deze fragmenten zijn zo beeldend neergezet dat het is alsof je erbij bent. Ik wil ze echter niet de sterkste van het boek noemen, want dan zou ik zoveel andere krachtige scènes tekort doen.

Verrassend tot het einde
Atkinson blijft je tot het einde toe verrassen. Net als Ursula ‘echt’ is overleden – maar wat is ‘echt’ binnen deze context? – weet ze weer een draai aan het verhaal te geven en een onverwacht perspectief te kiezen.
Als lezer blijf je zitten met de vraag of je de roman als een magisch-realistisch werk moet lezen, waarin het inderdaad mogelijk is meerdere levens te leiden, of dat de verschillende levens van Ursula gedroomde levens zijn, maar dan wel dromen die nachtmerries zijn.
Als Ursula terugkijkt op haar 57e, vraag je je af wat al die nieuwe kansen voor zin hebben gehad. Uiteindelijk blijft ze met een onvervuld leven zitten. Wil Atkinson ons vertellen dat, welk leven je ook ‘kiest’ uit de verschillende mogelijkheden, je toch telkens een leven leidt met dezelfde teneur? Dat zou ook betekenen dat als Hitler voortijdig was gestopt, de wereld er net zo beroerd aan toe zou zijn als hij nu is. Niet echt een troost voor mensen die zich maar blijven afvragen hoe hun leven zou zijn als, of misschien juist wel.
Uitermate spannend is hoe Atkinson Ursula aan het einde Hitler (nog eens) laat vermoorden, en dan de omgekomen Teddy weer levend ten tonele voert. Gelukkig, toch niet dood, denk je. Maar Teddy zou helemaal niet in een brandend gevechtsvliegtuig hebben gezeten, want Ursula heeft Hitler immers vermoord. En de vroedvrouw, op weg naar Ursula’s geboorte, is voor eeuwig gestrand in de pub. Schitterend.

Share