|
Inhoud Dossier:
|
Bio- en bibliografie 
José Saramago wordt geboren in Portugal (in een dorpje 100 km ten noordoosten van Lissabon) op 16 november 1922, maar op zijn geboorte-aangifte staat dat hij twee dagen later is geboren. Ook met zijn naam gaat het niet helemaal goed. De ambtenaar voegt aan het formulier Saramago toe, de bijnaam van de familie van zijn vader, José de Sousa. Dus in plaats van als José de Sousa (naar zijn vader) gaat de auteur als José de Sousa Saramago door het leven. Saramago is de naam van een wilde plant, waarvan de bladeren in die tijd gegeten werden door de armen. Het is dan ook een arme boerenfamilie waarin José Saramago geboren wordt. In 1924 besluit zijn vader echter het boerenbestaan op te geven en verhuist met zijn gezin naar de hoofdstad, Lissabon. Een paar maanden later overlijdt José's twee jaar oudere broer, ondanks de iets verbeterde leefomstandigheden van het gezin.
Saramago is een goede leerling, op de basisschool slaat hij zelfs een klas over. Maar door gebrek aan financiële middelen kunnen zijn ouders hem niet langer dan twee jaar naar het voortgezet onderwijs laten gaan. Wel kan hij naar de technische school waar hij leert voor mecanicien. Op die school ontwikkelt hij, dankzij de literatuurlessen die daar in die tijd gegeven werden, zijn liefde voor poezie en literatuur. Na zijn opleiding werkt twee jaar als monteur in een garage terwijl hij 's avonds de bibliotheek van Lissabon bezoekt:
"And it was there, with no help or guidance except curiosity and the will to learn, that my taste for reading developed and was refined".
Als hij in 1944 trouwt met Ilda Reis, is hij al van baan veranderd. Hij heeft dan een adminstratieve baan dan als ambtenaar bij een welzijnsorganisatie. In 1947 wordt zijn enige kind, Violante, geboren. In datzelfde jaar publiceert hij zijn eerste boek, dat hij zelf De weduwe heeft genoemd maar dat is verschenen als The land of Sin. Hierna schreef hij nog een roman die ongepubliceerd is gebleven en liep hij vast op een derde. Daarna duurde het tot 1966 voor er weer iets van hem gepubliceerd werd (Possible Poems).
In 1949 raakt Saramago om politieke redenen zijn baan kwijt, maar dankzij een voormalige docent van de technische school krijgt hij werk bij een metaalbedrijf. Pas eind jaren vijftig keert hij weer terug naar het letterkundige bedrijf, weliswaar nog niet als auteur, als hij bij een uitgever gaat werken. Hierdoor komt hij in contact met bekende Portugese auteurs. Tussen 1955 en 1981 houdt Saramago zich in zijn vrije tijd bovendien bezig met het vertalen van auteurs als Colette, Pär Lagerkvist, Jean Cassou, Maupassant, André Bonnard, Tolstoi, Baudelaire, Étienne Balibar, Nikos Poulantzas, Henri Focillon, Jacques Roumain, Hegel en Raymond Bayer. En tussen mei 1967 en november 1968 heeft hij ook nog een bijbaantje als literair criticus.
Na het in 1966 verschenen Possible Poems verschijnt in 1970 opnieuw een poeziebundel, Probably Joy. In 1971 en 1973 verschijnen er twee verzamelingen krantenartikelen die door zijn critici belangrijk gevonden worden voor de interpretatie van Saramago's latere werk.
In 1970 scheidt hij van zijn vrouw Ilda Reis, waarna hij een relatie begint met Portugese de schrijfster Isabel de Nóbrega, die tot 1986 duurt.
Eind 1971 verlaat Saramago de uitgever en wordt hij redacteur bij de krant Diário de Lisboa. De stukken uit die krant worden gebundeld en in 1974 uitgegeven. In 1975 wordt Saramago adjunct-hoofdredacteur van de krant Diário de Notícias. In datzelfde jaar wordt hij ontslagen in de nasleep van de veranderingen veroorzaakt door de politiek-militaire coup van 25 november. Uit deze periode komen twee boeken voort: O Ano de 1993 (Het jaar 1993), een lang gedicht uit 1975, door sommige critici beschouwd als de voorbode van de boeken die twee jaar later gaan verschijnen; en Notes, de politieke artikelen die hij heeft geschreven in de krant Diário de Notícias.
Saramago besluit vervolgens om zich geheel aan de literatuur te wijden. Hij trekt zich een tijdje terug in Lavre en schrijft de roman Levantado do Chão (Opgestaan van de grond) , waarin al iets te zien is van de verteltrant die kenmerkend is voor zijn latere romans. Tussendoor publiceert hij een verzameling korte verhalen en twee toneelstukken. Verder staan de jaren tachtig in het teken van de roman: Memoriaal van het klooster (1982), Het jaar van de dood van Ricardo Reis (1984), Het stenen vlot (1986) en Het beleg van Lissabon (1989). In 1988 trouwt hij met de Spaanse journaliste Pilar del Rio.
Wanneer de Portugese regering de nominatie van Het evangelie volgens Jezus Christus (1991) voor de Europese literaire prijs Aristeion verbiedt onder het voorwendsel dat het boek beledigend zou zijn voor katholieken, verhuizen Saramago en zijn vrouw naar Lanzarote. In 1993 begint Saramago met een jaarlijks verschijnend dagboek, Lanzaroteschriften, waarvan vijf delen zijn verschenen. In 1995 verschijnt de roman De stad der blinden en in 1997 Alle namen. In 1995 ontvangt hij de hoogste literaire onderscheiding van de Portugeestalige wereld, de Prémio Camões, en in 1998 de Nobelprijs voor de literatuur.
Daarna blijft Saramago gestaag publiceren. In 2000 verschijnt de roman Het schijnbestaan. In 2002 volgt dan De man in duplo en in 2004 De stad der zienden (in Nederland in 2005). In de zomer van 2006 verschijnt Het verzuim van de dood in Nederlandse vertaling.
Bibliografie
Romans
Terra do Pecado 1947 ('Het land van de zonde', niet in het Nederlands vertaald)
Manual de Pintura e Caligrafia, 1977 ('Handboek van schilderkunst en kalligrafie', niet in het Nederlands)
Levantado do Chão, 1980; ('Opgestaan van de grond', niet in het Nederlands)
Memorial do Convento, 1982 (Nederlands: Memoriaal van het klooster, 1990)
O Ano da Morte de Ricardo Reis, 1984 (Nederlands: Het jaar van de dood van Ricardo Reis, 1999)
A Jangada de Pedra, 1986 (Nederlands: Het stenen vlot, 2002)
História do Cerco de Lisboa, 1989 (Nederlands: Het beleg van Lissabon, 1996)
O Evangelho Segundo Jesus Cristo, 1991 (Nederlands: Het evangelie volgens Jezus Christus, 1993)
Ensaio sobre a cegueira, 1995 (Nederlands: De stad der blinden, 1998)
Todos os Nomes, 1997 (Nederlands: Alle namen, 2000)
O Homem Duplicado, 2002 (Nederlands: De man in duplo, 2003)
Ensaio sobre a lucidez, 2004 (Nederlands: De stad der zienden, 2005)
As intermitências da morte, 2005 (Nederlands: Het verzuim van de dood, 2006)
As pequenas memórias, 2006 (Nederlands: Kleine Herinneringen, 2007)
Poëzie
 Os Poemas Possíveis, 1966;
 Provavelmente Alegria, 1970;
 O Ano de 1993, 1975;
Kronieken
 Deste Mundo e do Outro, 1971;
 A Bagagem do Viajante, 1973;
 As Opiniões que o DL teve, 1974;
 Os Apontamentos, 1976;
Dagboeken
 Cadernos de Lanzarote I, 1994;
 Cadernos de Lanzarote II, 1995;
 Cadernos de Lanzarote III, 1996;
 Cadernos de Lanzarote IV;
Reisboeken
 Viagem a Portugal, 1981;
Theaterstukken
 A Noite, 1979;
 Que Farei Com Este Livro?, 1980;
 A Segunda Vida de Francisco de Assis, 1987;
 Em nome de Deus, 1993;
Verhalen
 Objecto Quase, 1978;
 Poética dos Cinco Sentidos - O Ouvido, 1979;
De Nederlandse vertalingen verschijnen bij uitgeverij Meulenhoff, hoewel de eerste romans aanvankelijk door De Arbeiderspers werden uitgegeven.
De werken van José Saramago zijn behalve in het Nederlands vertaald in het Spaans, Engels, Frans, Italiaans, Duits, Grieks, Bulgaars, Pools, Russisch, Tsjechisch, Slowaaks, Hongaars, Deens, Fins en Hebreeuws.
Saramago's roman Het stenen vlot werd in 2002 verfilmd door George Sluizer. Zijn roman Memoriaal van het klooster werd door de Italiaanse componist Azio Corghi voor zijn opera Blimunda. Diezelfde componist gebruikte het theaterstuk Em nome de Deus ('In naam van God') voor z'n opera Divara.
Het boek Het Jaar van Ricardo Reis is gewijd aan Fernando Pessoa, die Ricardo Reis gebruikte als een van zijn heteroniemen.
|
Links:
 In 1998 won Saramago de Nobelprijs voor de Literauur. Lees zijn profiel op www.nobelprize.org
|