De avondboot van Vonne van der Meer

De avondbootVonne van der Meer
De avondboot
Contact, 2001

Het boek De avondboot van Vonne van der Meer borduurt voort op het gegeven van voorganger Eilandgasten (1999). Gedurende een seizoen bezoeken verschillende gasten het huisje Duinroos op Vlieland. Verbindende factor is weer de schoonmaakster die een oogje in het zeil houdt en het gastenboek waarin gasten over elkaar lezen en zelf iets schrijven. Ook komt het privé-kamertje op de eerste verdieping weer terug, en ook dit seizoen blijft de deur gesloten. Het ‘geheim’ van het kamertje wordt niet onthult, hoewel er wel over gefantaseerd wordt. De kracht van Vonne van der Meers vertelkunst zit ‘m er in dat ze met de weinige woorden van een kort verhaal toch een heel leven kan schetsen, een compleet personage kan neerzetten. Ze schrijft over schijnbaar alledaagse dingen, maar weet daarmee een groot scala van menselijke gevoelens uit te beelden.

De verhalen
Een aantal nieuwe gasten bezoekt het huis, maar er komen ook een aantal oude bekenden terug.
De avondboot opent in het eerste verhaal met het verblijf van Edu, wiens vrouw vorig seizoen alleen in het huisje verbleef, omdat zij voor zichzelf één en ander te verwerken had in verband met de bij haar gestelde diagnose van kanker. Zij is inmiddels overleden en Edu bezoekt Duinroos om zijn vrouw te leren begrijpen. Hij probeert zich in haar te verplaatsen, iets waar hij gedurende haar leven in tekort is geschoten. Het verhaal van Edu is een van de kortste verhalen, maar toch heel ontroerend. In dit verhaal spelen paarden een symbolische rol. Ze duiken steeds op als Edu afscheid neemt of moet nemen van Marleen, zijn overleden vrouw.
Zo ook in het volgende verhaal van terugkerende gaste Martine die dit keer met haar moeder een week in het huisje zal verblijven. De aankondiging van de komst van haar nieuwe, joodse vriend maakt echter veel los omtrent het “oorlogsverleden” van moeder, waardoor het hele verblijf een andere wending neemt.
In het derde verhaal is dan de joodse vriend van Martine, Hans, gearriveerd, terwijl de moeder van Martine is vertrokken. Het blijkt dat hij zich heeft voorgenomen om het uit te maken met Martine, maar door haar verhaal over haar moeder maakt zij het hem niet gemakkelijk.
Tussendoor komt de schoonmaakster even in beeld. Zij overdenkt het verblijf van de eerste gast, Edu, die zij aanzag voor Marleen.
In het vierde verhaal verblijven Ben en zijn moeder Josje in Duinroos, na een paar gasten die alleen in het gastenboek worden genoemd. Bens broer Jeroen en diens vriend, Dimitri, voegen zich na een paar dagen bij hen. Dimitri lijkt homoseksueel en verliefd op Jeroen en Ben is geschokt als hij denkt dat Jeroen en Dimitri een stel zijn. Ook Josje denkt dit en nog ergere dingen, maar komt hier van terug. Oud-gast Leo (uit Eilandgasten) komt aan de deur met zijn kleinzoon op zoek naar het katapult-houtje van vorig jaar, toen Leo nog het plan had om zelfmoord te plegen.
Tussendoor inspecteert de schoonmaakster weer en ze houdt zich bezig met de vraag wat ze met de teruggevonden, uitgescheurde bladzijdes van Marleen moet doen.
In het vijfde verhaal verblijven de zussen Babette en Heleen in Duinroos, maar Babette vertrekt al snel naar Zuid-Frankrijk met haar minnaar. De laatste avond samen laat Babette zich ontvallen dat Heleen ongewenst was. Heleen slaagt er maar met moeite in zich hier over heen te zetten. Een briefverhaal van Babette helpt.
In het zesde en laatste verhaal tenslotte spelen Pia en Teun een rol. Zij hebben hun dochter en schoonzoon met hun baby uitgenodigd om mee te gaan naar Duinroos. Op de heenreis mist Teun echter de boot omdat hij de auto nog weg moet zetten en heeft dan in de bus naar de boot een `erotische’ ervaring met een onbekende vrouw. Hierdoor is hij de hele vakantie van slag en nukkig, ook omdat hij haar blijft zoeken. Pia interpreteert zijn gedrag verkeerd, namelijk als vermoeidheid vanwege de aanwezigheid van de baby. Hij laat haar in die waan en zet tenslotte de onbekende uit zijn hoofd.
Ter afsluiting maakt de schoonmaakster het huisje schoon voor de winter. Haar buurjongetje Bram is bij haar. Hij zorgt onbewust voor een oplossing van de uitgescheurde bladzijdes omdat hij er buiten vliegtuigje mee gespeeld heeft en de blaadjes niet allemaal meer terug te vinden zijn.

Mijn gedachten
Vooral de manier waarop Vonne van der Meer een personage of situatie neerzet, is bewonderenswaardig, zo vanzelfsprekend. De helderheid en schijnbare eenvoud van haar zinnen draagt daaraan bij. Juist de structuur van Eilandgasten en De avondboot maakt dat je de aparte verhalen van de gasten niet als losse verhalen leest. Je gaat letten op de verbindende elementen, die in Eilandgasten misschien duidelijker aanwezig waren dan in De avondboot. Natuurlijk zijn ook in De avondboot weer de huishoudster, het huisje met het privé-kamertje, het gastenboek en de altijd aanwezige zee duidelijk aanwijsbare factoren. Maar in Eilandgasten waren er ook nog een steeds terugkerend veertje en takje (waar in De avondboot ook iemand (Leo uit Eilandgasten) naar komt vragen), een ‘vieze’ tod, achtergelaten dingen, e.d. aanwezig, die de gasten onderling met elkaar verbonden.

In het tv-programma de Plantage (van 4 februari 2001) stipte Hanneke Groenteman het thema aan van het geheim dat wel of niet verteld moet worden in De avondboot. In veel van de verhalen krijgt een personage te maken met de gevolgen van een al dan niet per ongeluk verteld geheim. Om dit thema gestalte te geven wordt op een gegeven moment een citaat van Anita Brookner aangehaald: ‘For once a thing is known, it can never be unknown. It can only be forgotten…’. Bijna elke gast loopt op een bepaald moment tegen dit gegeven aan – ze moeten een manier vinden om met het vertelde geheim om te gaan, en ze doen dat elk op hun eigen wijze.

In De avondboot wordt er veel meer van het eiland weggevlucht dan in Eilandgasten. Gasten vertrekken regelmatig vroeger van het eiland dan gepland. Opvallend is dat in Eilandgasten het gegeven van de ‘confronterende werking door de isolatie op het eiland’ veel sterker werkte dan in De avondboot. In Eilandgasten bleven de gasten braaf op het eiland tot het hun tijd was om te gaan. Misschien maakt dit De avondboot wel interessanter. Heel zwart-wit gesteld kun je zeggen: in Eilandgasten kwam men op het eiland met een probleem en ging men naar huis met een oplossing en in De avondboot ontstaat het probleem vaak pas op het eiland en vertrekt men voordat er een oplossing is.
De avondboot is goed te lezen zonder dat je Eilandgasten kent, en het is weer een mooi boek.banner-Schrijversdossier-terug-naar-Vonne-vd-Meer

Share