De heiligwording van Berthe Ploos van Hannes Meinkema

Ketters en heiligen

De heiligwording van Berthe PloosHannes Meinkema
De heiligwording van Berthe Ploos
Contact, 2007

In de De heiligwording van Berthe Ploos, de nieuwe roman van Hannes Meinkema, maken we kennis met Berthe Ploos, een vondeling met donkere huid die opgegroeid is in een rooms-katholiek kindertehuis en na haar studie steeds meer een teruggetrokken bestaan leidt in een voormalige fietsenkelder die vol staat met boeken over ketters en heiligen.

Het leven van Berthe Ploos (een samenvoeging van pluis en loos) lijkt zich, nadat ze overwerkt thuis is komen te zitten, steeds meer te gaan beperken tot de keuze tussen twee buurtsupermarkten. Totdat ‘Iets’ of ‘Iemand’ haar met zachte drang de wereld in begint te duwen. Dit ‘Iets’ of ‘Iemand’ wordt voelbaar in het perspectief van de overwegend externe verteller waardoor we het leven en de gedachten van Berthe waarnemen.
De ondertitel van het boek luidt: ‘Een roman in verhalen’, wat inhoudt dat elk hoofdstuk een interne structuur heeft waarin alles met elkaar in verband wordt gebracht, maar dat er daarnaast ook een structuur door het hele boek heen loopt van Berthes groei, van herhalende elementen. Zo duiken er bijvoorbeeld steeds weer personages op met gemeenschappelijke karaktertrekken of situaties die op elkaar lijken zodat Berthe de gelegenheid krijgt om dingen die in het verleden fout zijn gegaan recht te zetten. Zodoende leert ze zich met zichzelf en haar verleden te verzoenen.
Door deze herhalingen krijgt de roman ook een licht allegorisch tintje; de situaties in het boek hebben iets metaforisch. Zoals wanneer Berthe in het hoofdstuk ‘Kerstkind’ een kind op de stoep vindt dat haar in staat stelt te oefenen met het moederschap. Of de scène dat ze een vrouw die zelfmoord probeert te plegen uit de vijver trekt, en een vriendschap met haar begint.
“De roman-in-verhalen-structuur is gedeeltelijk zo ontstaan omdat ik begonnen ben met een paar verhalen over Berthe te schrijven en toen ontdekte dat er een hele roman in zat”, legt de schrijfster uit, “maar daarnaast heb ik ook om praktische redenen voor deze structuur gekozen. Ik was bang dat mensen het in één ruk uit zouden lezen; dan zouden ze gek worden. Want het zijn hele volle hoofdstukken.”

Het zijn vooral grote thema’s als ‘Verzoening’, ‘Religie’, ‘Lichaamsbeleving’, ‘Heling’, ‘Overgave’ en ‘Liefde’ die de hoofdstukken ‘vol’ maken, al leest de roman wat betreft taalgebruik gemakkelijk weg en zijn er zeker ook luchtige stukken waarin soms zelfs nog behoorlijk wat te lachen valt. Bovendien is er ook ruimte voor actuele thema’s als rassendiscriminatie, voedsel, en arbeidsverhoudingen.
De titels van de hoofdstukken verwijzen vaak naar rooms-katholieke dogmatiek, zoals ‘Stigmata’, ‘Verlossing’, ‘Vergiffenis’ en ‘Bezoeking’, en zijn vooral ironisch bedoeld. Want Berthe maakt zich in de roman juist van die dogmatiek los en ontdekt dan pas wat religie en geloof voor haar kan betekenen. Meinkema speelt met de dogmatische begrippen en probeert ze te bevrijden van hun vastgelegde betekenis waardoor ze een nieuwe rijkdom krijgen.

Kijkend naar de verhouding actie/denken ligt het zwaartepunt in de roman vooral bij de innerlijke dialoog. Uiterlijke gebeurtenissen zijn er niet zoveel en in die zin is het boek niet heel erg spannend. Maar wel weer als je kijkt naar wat er innerlijk allemaal met Berthe gebeurt. “Ik vind zelf de binnenwereld veel spannender dan de buitenwereld”, zegt Meinkema. “Net als Virginia Woolf is dat vooral hetgeen waar ik over wil schrijven.”

Hannes Meinkema, De heiligwording van Berthe Ploos, ISBN: 9025426484, Uitgeverij Contact 2007

 

Lees hier het interview met Hannes Meinkema nav het verschijnen van dit boek

 

Leesvragen bij De heiligwording van Berthe Ploos

(samengesteld door Hannes Meinkema) De cijfers bij de vragen verwijzen naar specifieke hoofdstukken

Titel

  • Hoe wordt Berthe Ploos heilig?
  • Wat is ‘heilig worden’ in de christelijke traditie? 2
  • Maar wat is de definitie van ‘heilig worden’ in dit boek?
  • Hoe passen de verhalen van de heiligen daarbij?
  • Als er voor een heiligverklaring wonderen nodig zijn, welke gebeuren er dan door/aan Berthe?

Structuur

  • Op de titelpagina staat ‘roman in verhalen’.
  • Wat maakt dit boek tot een roman, en wat maakt het tot een reeks verhalen?
  • Wat is het voor jou het meest, en waarom?
  • Waar verwijzen de titels van de hoofdstukken naar?

Personage

  • Hoe zou je Berthe karakteriseren?
  • Hoe ziet Berthe zichzelf, en hoe wordt ze gezien door de mensen om haar heen?
  • Waarom zijn schilderkunst en literatuur zo belangrijk voor Berthe? En theologie en filosofie?
  • Waarom houdt Berthe zo van ketters? Is ze er zelf één?
  • Berthe vindt personages uit boeken even echt als levende mensen. Heeft ze gelijk in waar het haareigen leven betreft?
  • Wat leert Berthe over de liefde? En wat is liefde voor haar?
  • Welke visie heeft Berthe op Jezus? 4, 6, 7, 9

Thema’s

Wat kun je vertellen over het thema

  • Adoptie en vondelingen 4, 9, 11
  • Verzoening 1, 5, 6, 12
  • Allochtoon versus autochtoon
  • Beleving van je eigen lichaam
  • Religie
  • Voedsel

Extra vragen

  • Wat is het verband tussen de hoofdstukken Verlossing en Goede werken? 4, 7
  • Wat is het verband tussen de hoofdstukken Verlossing en Kerstkind 4, 11
  • Wat is het verband tussen Grete Bartlema en Edwiga? 5
  • Hoe ziet Berthes godsbeeld eruit aan het begin van het boek, en hoe aan het slot?
  • Welke rol spelen de stigmata in dit boek?
  • Een belangrijke tegenstelling is enerzijds de inhoud van het geloof (regels, dogma’s, heiligenlevens) en anderzijds de eigen geloofsbeleving (mystici, ketters). Waar zie je die tegenstelling? En waar staat Berthe aan het begin, en waar aan het einde van het boek?
Share