Duizend schitterende zonnen van Khaled Hosseini

Afghaanse vrouwenlevens

Duizend schitterende zonnenKhaled Hosseini
Duizend schitterende zonnen
De Bezige Bij, 397 blz. ISBN 978 90 234 2606 6, €19,90 Vertaling: W. Hansen, Oorspronkelijke titel: A Thousand Splendid Suns

Honderdduizenden lezers hebben de eerste roman van Khaled Hosseini, De vliegeraar, gelezen. Deze internationale bestseller over de vriendschap tussen twee Afghaanse jongens was ook erg geliefd bij veel leeskringen, getuige de toekenning van de boek-delenprijs 2006 aan dit boek. Hosseini’s tweede roman, Duizend schitterende zonnen, is de vrouwelijke tegenhanger van zijn debuut. Ook deze roman speelt in Afghanistan en gaat over vriendschap en misbruik. Via het aangrijpende verhaal van de twee vrouwen Mariam en Laila wordt de geschiedenis van Afghanistan van de laatste dertig jaar verteld. Net als De vliegeraar is dit meeslepende boek een aanrader voor leeskringen.

Duizend schitterende zonnen is niet alleen een pageturner, het verhaal biedt ook veel gespreksstof. Bijvoorbeeld over het lot van vrouwen in Afghanistan. Rode draad in het leven van hoofdpersoon Mariam zijn de woorden van haar moeder: “net als de naald van het kompas die naar het noorden wijst, vindt de beschuldigende vinger van een man altijd een vrouw”. Dit blijkt keer op keer waar te zijn en het leven van Mariam kenmerkt zich dan ook door grote teleurstellingen, onrecht en mishandeling. Als jong meisje wordt zij uitgehuwelijkt aan de dertig jaar oudere schoenverkoper Rasheed, die haar wreed behandelt nadat blijkt dat zij hem geen kinderen kan geven.

Maar de komst van de 15-jarige Laila wordt voor Mariam een lichtpuntje in haar leven. Mariam is intussen al in de dertig en Rasheed rond de zestig als de schoenverkoper besluit met het verweesde meisje te trouwen in de hoop dat zij hem alsnog een zoon kan schenken. Maar doordat de eerstgeborene een dochter is en Rasheed al snel het vermoeden krijgt dat hij niet de vader is, richt hij zijn agressie en wreedheid ook binnen de kortste keren op Laila. De twee vrouwen groeien in hun gedeelde lot snel naar elkaar toe.

Hoe ver deze vrouwenvriendschap gaat, blijkt tegen het einde van het derde van vier delen als beschreven wordt hoe Mariam bereid is haar leven te geven voor het geluk van Laila en haar kinderen. Dit derde deel is het omvangrijkste en ook het belangrijkste in het boek. Deel 1 en 2 zijn daar een inleiding op. Hierin worden respectievelijk Mariams eenzame jeugd als bastaardkind en Laila’s zorgeloze jonge jaren met haar vriendje Tariq geschetst. In het derde deel, waarin het huwelijkse leven van beide vrouwen centraal staat, krijgt het verhaal pas echt vaart.

De vrouwen hebben niet alleen te maken met geweld en onderdrukking binnenshuis. Tijdens de bezetting door de sovjets tussen 1978 en 1992 is het land voor vrouwen nog vol mogelijkheden en vrijheden, maar als de Mujahedin in 1992 de macht overnemen en het land de Islamitische Staat Afghanistan wordt, verandert het in een slagveld door de onderlinge oorlog tussen de krijgsheren (Mujahedin). De vrijheden van vrouwen worden dan al behoorlijk ingeperkt door de invoering van de sharia. Als vervolgens de Taliban het heft in handen nemen en de krijgsheren uit de grote steden verjagen, wordt het leven op straat wel veiliger omdat er geen oorlog meer is, maar worden ook de strenge islamitische wetten met veel meer geweld gehandhaafd.

In het laatste deel komen de aanslagen van 11 september 2001 en de gevolgen daarvan voor Afghanistan aan bod. Dit deel is een verademing na alle ellende van de voorgaande 350 pagina’s, want eindelijk is er een beetje geluk, voor Laila en haar jeugdliefde Tariq, en voorspoed, voor een land dat al dertig jaar in oorlog was. Niet in de laatste plaats door Hosseini’s uitgebreide – soms iets te uitleggerige – beschrijvingen van alle ontberingen, is het lezen van Duizend schitterende zonnen een aangrijpende ervaring.

Gemaakt op 24 september 2007

Deze recensie is eerder verschenen in het blad boek-delen (nummer 4, 2007)

Discussietips
1. De mantra van Mariams moeder is: “net als de naald van het kompas die naar het noorden wijst, vindt de beschuldigende vinger van een man altijd een vrouw”. In hoeverre zijn deze woorden volgens u (nog) van toepassing op de situatie in andere plaatsen en tijden dan het hedendaagse Afghanistan? Hoe hebben ze Mariams leven beïnvloed?
2. Hoe zou u de relatie tussen Mariam en Laila omschrijven? In hoeverre heeft Hosseini het geloofwaardig gemaakt dat de vriendschap tussen de vrouwen zo groot is dat de een haar leven wil geven voor de ander?
3. In de roman worden terloops veel historische feiten en gebeurtenissen genoemd. Welke invloed heeft dit gehad op uw begrip voor de situatie in Afghanistan?
4. De romans van Hosseini spelen een rol in de discussies over het nut van de militaire missie in Afghanistan, waaraan ook Nederland deelneemt. Hoe zou deze roman de discussies kunnen beïnvloeden?
5. Waarom zou het vierde deel in een andere tijd (de tegenwoordige tijd) zijn geschreven dan de andere drie delen (de verleden tijd), denkt u?
6. Waarvoor staan de grote stenen Boeddhabeelden in Bamiyan Valley symbool?
7. Films zijn verboden door de Taliban, toch rouleren er veel kopieën, met name van de Amerikaanse film ‘The Titanic’. Waarom zou men juist voor deze film zo’n groot risico willen nemen?
8. Sommige recensenten vinden dat Hosseini’s personages soms wel erg schetsmatig worden weergegeven: slechte personages zijn bijvoorbeeld gemakkelijk te herkennen aan hun fysieke kenmerken. Welke voorbeelden kunt u daarvan geven? Wat is in het algemeen uw oordeel over de uitdieping van de karakters?
9. De film ‘Pinokkio’ speelt ook een rol in de roman. Mariam wil als kind graag voor haar verjaardag met haar vader naar deze film, maar hij komt niet opdagen. Na Mariams dood ziet Laila de film. Wat is daarvan de betekenis en waarvoor staat deze film symbool?

Share