Grijze zielen van Philippe Claudel

Grijze zielenPhilippe Claudel
Grijze zielen

De Bezige Bij, 2004

De roman Grijze zielen speelt zich af in Noord-Frankrijk ten tijde van de Eerste Wereldoorlog. Zo kleurloos en saai als de titel klinkt, zo kleurrijk en tot de verbeelding sprekend is het verhaal zelf. Het is een meeslepende geschiedenis die enkele elementen van een detective in zich heeft, maar veel meer is dan dat. Er is een moord gepleegd op een tienjarig meisje en de ikverteller, een politieman, probeert jaren later de toedracht te achterhalen. Maar zoals in een detective wél het geval is, wordt hier niet duidelijk wie de moord nu werkelijk gepleegd heeft. Waar het Claudel om gaat, is te laten zien dat diverse mensen het gedaan zouden kunnen hebben. Of zij het wel of niet gedaan hebben, hangt uiteindelijk alleen van de omstandigheden af. Daarmee laat de auteur zien dat er geen duidelijke grens tussen goed en kwaad is, mensen zijn niet (alleen maar) wit of zwart, maar iedereen is in feite grijs.

Wat hij ook laat zien is dat ten tijde van oorlog er geen enkele moraliteit meer bestaat. In een interview met NRC Handelsblad zegt hij: “Mens zijn is een raar vak, ook in tijden van vrede. Mens blijven in tijden van oorlog is nog veel moeilijker”. Om dit te laten zien, voert hij talrijke personages op, bewoners en bezoekers van het plaatsje V. in Noord-Frankrijk. Deze personages worden erg beeldend neergezet. De verteller heeft door zijn beroep met veel personages te maken en de een kent hij beter dan de ander. Bijvoorbeeld de procureur Destinat blijft voor hem ook een raadselachtige man, die aan de ene kant wreed mensen ter dood veroordeelt en aan de andere kant helemaal van zijn sokken is van de mooie onderwijzeres.

Het blijft in deze roman overigens niet bij één slachtoffer, het reeds genoemde gewurgde tienjarige meisje, Belle de jour. Ook de vrouw van de verteller vindt de dood omdat zij alleen is als haar kindje ter wereld wil komen. Zij verliest dan veel bloed en als haar man thuis komt is het eigenlijk al te laat. Na de bevalling raakt zij in een coma en overlijdt enkele dagen later. Daarnaast vindt nog een derde vrouw de dood, in dit geval door zelfmoord. Het betreft de mooie onderwijzeres die in de oorlogsjaren naar de stad is gekomen om dichter bij het front te zijn, waar haar verloofde vecht. Zij is het zonnetje in het stadje en haalt de menselijke kant van de wrede procureur naar boven. Maar op een dag ontvangt zij het bericht van de dood van haar verloofde waarna zij zichzelf van verdriet verhangt. In een recensie over een ander boek van Claudel schrijft Rokus Hofstede van de Volkskrant heel treffend over Grijze zielen: “Grijze zielen was een meeslepende roman over het niemandsland van misdaad en moraal, tegen de achtergrond van het niemandsland van de Eerste Wereldoorlog”.

Grijze zielen is een wereldwijd succes geworden. Ook de Nederlandse pers heeft het boek positief ontvangen. De Nederlandse boekhandelaren hebben het boek in een goedkope editie uitgegeven als aanrader. Toch was deze roman al Claudels vijfde roman. Het daaraan voorafgaande boek (uit 2000) is nu ook in het Nederlands vertaald, als Zonder mij. De verteller van Zonder mij is net als die van Grijze zielen een man wiens vrouw op jonge leeftijd is gestorven. Claudel zegt in een interview met de Volkskrant daarover: “Over jonge moeders die sterven heb ik inderdaad vaak geschreven. Omdat dat het ergste is wat me zou kunnen overkomen: degene verliezen van wie ik houd. Alsof ik, door erover te schrijven, mezelf ertegen bescherm, alsof het een amulet is”.

Verder lezen

  • Pieter van den Blink, ‘”Alweer één een kopje kleiner!” Achter de vuurlinies werd ook gemoord’, recensie over Grijze zielen in Trouw, 26.06.04
  • Wineke de Boer, ‘Schoften bestaan niet’, recensie over Grijze zielen in de Volkskrant, 07.08.04
  • Yra van Dijk, ‘Zoveel zwart, en een klein beetje kitsch’, recensie over Grijze zielen in NRC Handelsblad, 27.08.04
  • Wineke de Boer, ‘Niemand zegt je meer gedag’, interview in de Volkskrant, 25.02.05
  • Margot Dijkgraaf, ‘Mens zijn is een raar vak’, interview in NRC Handelsblad, 08.04.05
  • Pieter den Blink, ‘Morgen kan ze dood zijn’, recensie over Zonder mij in Trouw 05.03.05
  • Rokus Hofstede, ‘Ondraaglijk lijden’, recensie over Zonder mij in de Volkskrant, 25.03.05
Share