Het menselijk lichaam van Paolo Giordano

Het menselijk lichaamTitel: Het menselijk lichaam
Auteur: Paolo Giordano
Uitgever: De Bezige Bij
Jaartal: februari 2013
Aantal pagina's: 315

Goodreads

four-stars
Alessandro Egitto voelt zich vanaf zijn geboorte in de schaduw gesteld van zijn oudere zus. Nu hij volwassen is wordt hij nog dagelijks geconfronteerd met zijn pijnlijke herinneringen aan de destructieve wijze waarop zijn ouders het vertrouwen van hun beide kinderen langzamerhand hebben vernietigd.

Alessandro werkt als legerarts in Afghanistan, waar zijn compagnie voor zes maanden is gestationeerd in Gulistan. Samen met hem zijn duizenden soldaten uitgezonden, allen jongemannen die een beladen verleden met zich meedragen en die hun alledaagse bestaan wilden verruilen voor een avontuurlijk leven in vijandig gebied.

Met een weergaloos psychologisch inzicht beschrijft Giordano hoe naïeve jongemannen door de harde werkelijkheid gedwongen worden verantwoordelijkheid te nemen voor zichzelf, voor andere mensen en voor hun daden.

De Nederlandse flaptekst dekt niet helemaal de lading van deze complexe, tweede roman van de Italiaan Paolo Giordano die enkele jaren geleden succesvol debuteerde met De eenzaamheid van de priemgetallen. De tekst suggereert dat het verhaal over Egitto gaat, terwijl het eigenlijk over zijn compagnie in Afghanistan gaat waar hij legerarts is. De soldaten van deze Charlie-compagnie worden allemaal uitgebreid uitgelicht. Zij krijgen een eigen perspectief en achtergrond en we volgen de onderlinge verhoudingen binnen de groep op de voet. Egitto’s achtergrondverhaal is slechts een fractie uitgebreider dan dat van de meeste andere personages. Met name adjudant René en soldaat Cederna volgen we bijvoorbeeld eveneens, en we blijven dat ook doen na het plaatsvinden van de gruwelijke gebeurtenis in Afghanistan, de centrale en cruciale gebeurtenis in het verhaal.

Giordano werkt zijn plot gestaag toe naar deze centrale gebeurtenis. Vanaf het begin vermoed je als lezer al dat er iets te gebeuren staat. De auteur bouwt de spanning knap op, maar niet zonder je de introductie van de hele rits soldaten te besparen. Wat mij dan ook vooral van het verhaal van deze compagnie is bijgebleven, is de enorme verveling waarmee de soldaten te kampen hebben, de zinloosheid van hun aanwezigheid in een gebied waar ze niets te zoeken blijken te hebben, en de grote eenzaamheid die hun aller lot lijkt te zijn.
Het zijn allemaal jonge jongens en meisjes die bereid zijn hun leven te geven voor iets waar ze niet veel van begrijpen. Hun gebrek aan ervaring maakt hen vooral kneedbaar in de ogen van de legerleiding. Giordano laat duidelijk zien welke verschillende motieven zij allen hebben om aan de missie mee te doen, en geeft al doende de afzonderlijke soldaten een eigen gezicht. Uit de veelheid aan genoemde Italiaanse namen, komt uiteindelijk een groepje ‘gezichten’ bovendrijven, waar je als lezer mee mee gaat voelen. Het is knap dat wat aanvankelijk nog allemaal afstandelijk en ver van je af lijkt, steeds dichter bij komt en meer invoelbaar wordt. Je gaat steeds meer met de personages meeleven, ondanks de fragmentarische wijze waarop hun verhaal gebracht wordt.

Als dan de cruciale gebeurtenis waar al meer dan de helft van het boek naar toe gewerkt is, plaatsvindt, heb je het gevoel midden in een actiescène uit een hollywoodfilm te zitten. De gebeurtenissen zijn aangrijpend en worden door Giordano op evocatieve wijze verteld. De tijd lijkt paradoxaal genoeg ook even stil te staan. En met deze climax eindigt het verhaal nog niet, want vervolgens wordt nog redelijk uitgebreid uit de doeken gedaan hoe enkele personages – zoals genoemde Egritto, Cederna, en René – het drama verwerken. Een soort van psychologisch inkijkje dat niet echt uitlegt wat de mannen voelen, maar wel hun gedragingen toont, waar je als lezer dan zelf je conclusies uit mag trekken over de psychologische effecten die hen ten deel zijn gevallen.

Dit alles tezamen maakt Het menselijk lichaam een intrigerende roman, over een onderwerp waarover – voor zover ik weet – nog niet veel fictie is geschreven. Hoewel het een heel ander verhaal is dan Giordano’s debuut was, is deze tweede roman toch in zekere mate opnieuw een kleine menselijke studie naar eenzaamheid, net als De eenzaamheid van de priemgetallen. Eenzaamheid die zich dit keer uit in het feit dat je er in je eentje voor staat als het aankomt op de verwerking van een dramatische gebeurtenis, en je eigen rol, dan wel schuld, in hetgeen gebeurd is. Ook al deel je de ervaring met anderen. Dat maakt helaas geen verschil. Ik denk dat dit deze roman voor mij ook zo aangrijpend en intrigerend maakte. Giordano raakt een universele snaar die diep in ieder mens verborgen ligt. En ook al was het in het begin voor mij een kwestie van even doorzetten, na het dichtslaan van het boek, blijft het verhaal nog tijden na sudderen.

Gespreksvragen:

  • Recensenten zijn verdeeld in hun mening over de slotfase van de roman (dat weer in Italië plaatsvindt, na de centrale gebeurtenis). Sommige vinden dat het afbreuk doet aan de rest van het verhaal, anderen vinden dit het beste deel van het boek. Wat is jouw oordeel over dit deel?
  • De relatie tussen Egritto en zijn oudere zus speelt een belangrijke rol in zijn leven. Welke functie hebben Egritto’s herinneringen aan zijn zus in het verhaal?
  • De soldaten raken aan bepaalde stereotypen, zo is Cederna bijvoorbeeld nogal een macho, terwijl ze deze stereotyperingen ook wel overstijgen. Welke stereotypen vallen nog meer waar te nemen onder de soldaten, en in welke mate blijven de personages daarin hangen of overstijgen ze deze juist?
  • De rol van Irene in Egritto’s leven is bijzonder. Hoe verklaar je dat hij zich zo door haar laat manipuleren?
  • Hoe heb je de beschrijvingen van de rampzalige gebeurtenis ervaren?
  • Tijdens deze centrale gebeurtenis gaan er wat dingen mis. In hoeverre is er een schuldige aan te wijzen voor wat er gebeurt?
  • Zampieri springt als enige vrouw in de Charliecompagnie in het oog. In hoeverre krijgen we een goed beeld van haar? Welke rol speelt het gebrek aan haar perspectief daarbij een rol?
  • In de proloog ontmoeten we René al met een kind op zijn schouders, maar we hebben dan nog geen idee hoe hij in deze vaderrol terecht is gekomen. In hoeverre begrijp je de keuze die hij daaromtrent maakt aan het eind van het verhaal? Welke motieven kan hij hebben gehad voor deze keuze?
Share