Het recht op terugkeer van Leon de Winter

het recht op terugkeer leon de winterLeon de Winter
Het recht op terugkeer
De Bezige Bij, 2008
461 pagina’s

Een nieuwe roman van Leon de Winter wordt nauwelijks onbesproken gelaten. Alle belangrijke dag- en weekbladen en diverse andere media hebben Het recht op terugkeer gerecenseerd. De reacties waren zeer uiteenlopend, van laaiend enthousiast tot ronduit negatief. Kennelijk schept De Winter hoge verwachtingen, hetgeen wellicht te maken heeft met zijn vooraanstaande positie als opiniemaker – met name inzake Israël – in het Nederlandse (en Duitse) medialandschap. Menig recensent bespreekt De Winters twaalfde roman dan ook in het licht van de maatschappelijke of politieke overtuiging van de auteur.

Het recht op terugkeer speelt zich af in het Israël van 2024 en er wordt, onder andere middels een kaartje voorin de roman waarop de grenzen van het land sterk zijn teruggedrongen, een redelijk somber toekomstbeeld van Israël geschetst. Bram Mannheim is de hoofdpersoon in het verhaal en degene vanuit wiens gezichtspunt alle gebeurtenissen worden verteld. Bram is ambulancemedewerker en runt samen met een vriend een opsporingsbureautje voor vermiste kinderen. Zijn werkzaamheden maken dat hij midden in de gruwelijke realiteit van het Israël van 2024 staat. De gebeurtenissen van 2024 worden afgewisseld met hoofdstukken die zich afspelen in 2004, 2008, 2010 en 2012. De vele tijdsprongen zorgen voor een goede spanningsboog en er ontstaan ook interessante gaten in het verhaal waarop de lezer de eigen fantasie los kan laten.

Een van de belangrijkste verhaallijnen gaat over Brams zoon, die als kleine jongen onder bijzondere omstandigheden verdwijnt en pas ruim vijftien jaar later weer in Brams vizier lijkt te komen. Het toevalsgehalte is erg hoog, maar spannend is deze verhaallijn wel. Het vraagt van de lezer echter een bereidheid tot overgave om plezier aan de roman te beleven. Want stilistisch valt er niet erg veel te genieten, de taal staat in Het recht op terugkeer duidelijk in dienst van het plot. Evenmin vindt er veel psychologische uitdieping van de personages plaats. Bram handelt (al dan niet dwangmatig volgens een getallenpatroon) maar denkt nauwelijks serieus na over zijn handelingen. Je zou bijvoorbeeld verwachten dat Bram gekweld zou worden door wroeging als zijn wraakactie op de vermeende ontvoerder van zijn zoontje onterecht blijkt te zijn. Maar hij wijdt er geen enkele gedachte aan, noch aan de verdwijning van zijn vrouw uit zijn leven bijvoorbeeld.

Toch is het lezen van Het recht op terugkeer geen straf en de roman heeft zelfs iets dwingends, een soort noodzakelijkheid. Als geen andere Nederlandse schrijver weet De Winter de actualiteit in een roman te vangen, zonder dat het een politiek pamflet wordt. Hij schetst een scenario waarin terroristen de kinderen van de tegenstander inzetten om aanslagen te plegen. Maar in zijn angstige en treurige toekomstbeeld laat De Winter zijn protagonist een vrij neutraal standpunt in nemen ten aanzien van de politieke en maatschappelijke situatie. De scherpere opinies laat hij door bijfiguren verwoorden. De dramatische gebeurtenissen in het leven van Bram vormen het belangrijkste ingrediënt van deze thrillerachtige roman, waardoor de politieke lading van het toekomstvisioen zich niet teveel op de voorgrond dringt. En dat maakt Het recht op terugkeer tot een intrigerende, zeer aanwezige en actuele pageturner.

Gespreksvragen

  1. Wat vind je van de spanningsboog in het verhaal? In hoeverre vind je het meeslepend?
  2. Hoe dicht nadert het toekomstbeeld van Israël in Het recht op terugkeer de mogelijke werkelijkheid, denk je?
  3. Sommige recensenten vinden het plot niet geloofwaardig. Wat is jouw oordeel?
  4. Hoe vind je De Winters beschrijving van de getallenmanie van Bram?
  5. Welke scène is je het meest bijgebleven? Waarom?
  6. Wat is jouw mening over de stilistische kwaliteiten van De Winter?
  7. Wat vind je van de tijdsprongen die regelmatig worden gemaakt?
  8. In hoeverre vind je Het recht op terugkeer een deprimerend of hoopgevend boek?

Website auteur | Overzicht van recensies over Het recht op terugkeer

Share