Mason, De pianostemmer
Daniel Mason
De pianostemmer
De Bezige Bij, 2003
Daniel Mason (1976) toont zich in menig interview verbaasd over het succes dat hij heeft met zijn debuutroman De pianostemmer. Hij wilde eigenlijk niet meer dan een verslag schrijven zodat hij zijn ervaringen niet zou vergeten die hij als biologiestudent opdeed bij een onderzoek naar malaria op de grens tussen Thailand en Birma. Zelfs toen hij besloot er een verhaal van te maken, had hij nog niet het idee dat het ooit een boek zou worden. De pianostemmer is een meeslepend verhaal geworden over een negentiende-eeuwse Londense pianostemmer die de binnenlanden van Birma intrekt om een bijzondere piano van een majoor-arts te stemmen.
Het boek bestaat uit twee delen. In het eerste deel krijgt Edgar Drake eind 1886 het verzoek van het Britse ministerie van Oorlog om een zeldzame Erard-vleugel te stemmen, die op last van Anthony Carroll naar de jungle van Birma is gebracht. Dit eerste deel beslaat ongeveer de helft van het boek en verslaat de reis van Drake naar het kamp van Carroll. Daarbij schuwt Mason de details niet. Hij geeft niet alleen uitgebreide informatie over de koloniale ontwikkelingen in Birma, via rapporten van het ministerie, ook beschrijft hij bijvoorbeeld uitgebreid het negentiende-eeuwse Londen, het stemmen van een piano en het Birmese straattheater. In het tweede deel ontmoet Drake dan eindelijk de voor hem legendarisch geworden arts en wordt zijn verblijf van drie maanden in het kamp beschreven. Ook hier worden diverse zijwegen bewandeld door Mason, zoals die van de (alternatieve) geneeskunde, botanische kennis en klassieke muziek. Dit alles doet hij in een conservatieve stijl en getuigt van een gedegen research.
Belangrijk element in De pianostemmer is de Erard-piano. Ondanks al het onbegrip van zijn superieuren is Carroll van mening dat het brengen van muziek en cultuur een hoger doel heeft en hem helpt bij het in stand houden van de vrede in de omstreden Shan-staten. De piano wordt daarmee symbool van het kolonialisme en ook van de uiteindelijke mislukking. De piano is in de jungle van Birma totaal niet op zijn plaats. De weersomstandigheden hebben een desastreus effect op het instrument en ondanks de verwoede reddingspogingen van Drake is de piano geen lang leven beschoren in dit klimaat.
Een ander belangrijk gegeven is de herhaalde verwijzing naar de Odyssee van Homerus. Carroll werkt aan een vertaling in het Shan van de omzwervingen van Odyssee. Ook dit kan gezien worden als een symbool van het kolonialisme, maar heeft daarnaast nog een diepere betekenis. Met name een citaat uit de Odyssee speelt een belangrijke rol, door Carroll aan Drake gegeven. Het gaat over de Lotuseters die eenmaal van de zoete vruchten van de lotus geproefd hebbende, niet meer naar huis terugwillen maar bij het lotusetende volk willen blijven om lotus te eten. Daarbij heeft Carroll de notitie geschreven: `Voor Edgar Drake, die heeft geproefd'. Al lang nadat Drake de piano heeft gestemd, verblijft hij nog altijd in het kamp van Carroll. Zijn avonturen in Birma hebben hem erg veranderd en iets houdt hem daar.
Mason weet dit heel aannemelijk te maken. Zijn verhaal is nergens ongeloofwaardig hoe ongewoon en jongensboekachtig het soms ook is. Hij werkt tegen het einde van het boek naar een climax toe en laat daarbij een aantal zaken onopgehelderd. Voor leeskringen blijft er daardoor veel over waarover driftig gespeculeerd en over en weer geïnterpreteerd kan worden. Een ander punt waar leeskringen zich over kunnen buigen, is het effect van de gedetailleerde beschrijvingen (waaruit de gedegen research blijkt) op het verhalende aspect van deze roman.
Hoe dan ook, De pianostemmer bevat zeer veel interessante stof over allerlei niet zo voor de hand liggende zaken en is alleen daarom al een aanrader.