Interview Carlos Ruiz Zafón: “Ik probeer beelden op te roepen in het hoofd van de lezer”

Carlos Ruiz Zafon (c) Jacandra van den Broek

Voor Lees Magazine interviewde ik bij het verschijnen van Het labyrint der geesten de Spaanse auteur Carlos Ruiz Zafón. Met deze vuistdikke roman sluit hij het vierluik het Kerkhof der Vergeten Boeken af. Het eerste deel De schaduw van de wind, dat in 2001 verscheen, bezorgde hem internationaal succes. Het universum dat Ruiz Zafón in de vier delen schept, is gesitueerd in het Spanje van begin twintigste eeuw. Het mysterieuze Barcelona, waar het Kerkhof der Vergeten Boeken en de boekhandel van de familie Sempere zich bevinden, speelt een belangrijke rol. In dit laatste deel worden opnieuw bekende personages uit de eerdere delen opgevoerd, zoals Daniel Sempere, Fermín Romero de Torres en Julián Carax. Maar we maken ook kennis met een nieuw personage, Alicia Gris, die de hoofdrol pakt.

Hieronder enkele fragmenten, het hele interview kan gelezen worden op Lees Magazine.

Voorin Het labyrint der geesten staat expliciet vermeld dat de vier boeken in de reeks van het Kerkhof der Vergeten Boeken in willekeurige volgorde gelezen kunnen worden. In het verhaal zelf wordt ook herhaaldelijk aangehaald dat een verhaal geen begin of eind heeft, maar meerdere ingangen of deuren waardoor je een verhaal kunt binnengaan. Is er geen ideale volgorde?

Lezers die de eerdere boeken al gelezen hebben, hebben al een bepaalde weg gevonden en zullen zeggen dat dat de enige weg is die je af kunt leggen. Andere lezers die op een andere plek ingestapt zijn, zullen dat weer anders ervaren. Je kunt op verschillende plaatsen beginnen, net als in een labyrint. Op die manier heb ik het opgezet. Het is zo gemaakt dat iedere weg de meest logische lijkt. Bovendien is het ook zo gebouwd dat het hopelijk uitnodigt om reeds gelezen delen weer opnieuw te willen lezen. Bij elke lezing valt er op die manier weer iets nieuws te ontdekken omdat men van een andere kant binnen komt.

Het vierluik is een hommage aan lezen en verhalen vertellen, het bevat boeken in boeken, er figureren uitgevers, schrijvers en boekhandelaren in, en het paleisachtige gebouw met daarin het Kerkhof der Vergeten Boeken is de droom van iedere lezer. In hoeverre hangt de keuze om veel verschillende genres in de vier delen te beoefenen, hiermee samen?

Het idee was inderdaad om een groot boek te schrijven, dat in vier delen opgedeeld kon worden, dat alle genres tegelijkertijd representeerde. Elk deel verenigt in principe meerdere genres in zich, maar elk van de vier boeken heeft een eigen genre waar de nadruk op ligt.
Zo is het eerste boek een Bildungsroman, terwijl het ook een gothic novel, historische roman, een misdaad- en een horrorverhaal is. Het is vele dingen, maar de nadruk ligt op de klassieke Bildungsroman, op het verhaal van de kleine jongen die in de wereld komt kijken, verloren is, dingen moet uitvinden en opgroeit tot een jonge man die op het punt staat volwassen te worden. Het tweede deel is een klassiek Faustiaans verhaal. Wat mij betreft is dit genre een van de meest perfecte vormen want ieders leven bestaat in zekere zin uit kleine Faustiaanse verhalen. We maken een afspraak, we sluiten een deal en dan proberen we te overleven. Dit deel is ook een beetje een Victoriaanse gothic roman. Het derde deel is een avonturenroman, maar tegelijkertijd is het een luchtige komedie met vele duistere elementen. Maar in hoofdlijnen is het een avonturenroman want er is sprake van een Monte Christo, een kerel die in een vreselijke gevangenis is gezet en probeert te ontsnappen. En het vierde deel is een beetje een crime noir, het is een detectiveverhaal maar het heeft ook alle elementen die de andere delen hebben.
Ik heb geprobeerd een register te creëren dat me de mogelijkheid gaf om al deze dingen tegelijkertijd te gebruiken. Het was een uitdaging, want hoe kun je bijvoorbeeld luchtige komedie of satire gebruiken in een gothic of noir verhaal. Kun je een liefdesverhaal combineren met een horrorverhaal zonder dat ze onecht of belachelijk worden. Daar zaten wel technische uitdagingen in.

Kom je zelf ook in het boek voor?

Ja, hoewel sommigen me willen projecteren op Daniel Sempere, maar ik ben niet Daniel, want hij is een veel naïevere en pure ziel dan ik ben. Ook ben ik niet David Martín, de getormenteerde schrijver in Het spel van de engel. Sommigen denken dit omdat het tweede deel in de eerste persoon is geschreven en hij een schrijver is. Natuurlijk heeft hij wel bepaalde aspecten van mij in zich, net als veel andere personages. Maar de drie personages in de reeks die echt mij zijn, zijn niet per se de voor de hand liggende, dus ook niet Julián Sempere op het einde.
Ik heb mezelf als het ware in drieën gedeeld en het eerste deel heb ik in Julián Carax gestopt. Hij is de obscure schrijver uit De schaduw van de wind wiens verhaal een afronding krijgt in het vierde deel. Ik heb hem altijd gezien als een beetje een donkere, gothische karikatuur van mezelf. Het verschil is dat zijn levensomstandigheden verschrikkelijk waren terwijl die van mij veel voorspoediger waren. Maar hij is een personage dat een heel belangrijk deel van me uitmaakt. De tweede is Fermín Romero de Torres, dat een beetje een pittoresk personage is. Hij geeft uitdrukking aan mijn eigen gevoel voor humor, mijn manier van naar de wereld kijken. Hij is ook mijn morele kompas, als ik het met iemand eens ben over morele kwesties en over goed en kwaad dan is het vaak met Fermín. Ik heb van hem wel een eigenaardig personage gemaakt. Hij uit zich soms op een ongepaste manier omdat hij voor de komische noot moet zorgen. Maar hij is het morele centrum van mijn verhaal, hij heeft een goed hart en hij probeert een betere man te zijn. De derde persoon die belangrijk voor me is, verschijnt pas in het vierde boek, dat is Alicia Gris. Dit lijkt de vreemdste en minst voor de hand liggende omdat ze een vrouw is. Maar Alicia staat toch het dichtst bij mij van alle drie, zij komt het dichtst in de buurt van wie ik ben.
Deze drie personages functioneren als volgt: Carax is de aanstichter, alles komt voort uit iets dat Carax doet, Fermín is de getuige, hij is de verenigende draad tussen alle thema’s en personages, en Alicia is de vertegenwoordiger van de verlossing. Zij is nodig om aan alle draden te trekken en zij is de enige die de anderen uit de ellende kan halen. Samen vormen deze personages mijn heilige drie-eenheid.

Is het gegeven van de gestolen kinderen in het verhaal gebaseerd op de werkelijkheid?

Het is een van de dingen die ik niet verzonnen heb, het maakt deel uit van Spanje’s geschiedenis. Er komen steeds meer van dit soort gevallen boven water. Het is een van de fundamentele thema’s en tragedies van Europa’s twintigste eeuw, en van de Spaanse Burgeroorlog. Hele generaties van mensen wiens levens verwoest en gestolen zijn door de hebzucht, waanzin, stompzinnigheid en het fanatisme van anderen. Ze moesten levens leven die niet van hen waren. Ik wilde dit gegeven gebruiken en ik wilde Alicia hiervoor symbool laten staan, en haar voor een oplossing laten zorgen.

Lees hier verder>>>

 

Share