Legende van een zelfmoord

Legende Van Een ZelfmoordAls je ‘Legende van een zelfmoord’ van David Vann dichtslaat, blijf je in verwarring achter. Hoofdpersonage Roy worstelt met de relatie met zijn vader. Die vader is gescheiden van zijn moeder en vertrokken. Roy vertelt over de zelfmoord van zijn vader, maar in een ander verhaal/hoofdstuk (?) pleegt hij zelf zelfmoord en laat hij een wanhopige vader achter.

David Vann nam me mee naar een onbekende wereld: de wildernis van Alaska. Ook onbekend was de leefwereld van vader en zoon: de getroebleerde relatie, het jagen op wild – niet altijd even prettig om te lezen –, de ichtyologie, en de uitwerking van een zelfmoord op de nabestaanden.

‘Legende van een zelfmoord’ bestaat uit vijf korte verhalen, en één lang. In de meeste verhalen ligt het perspectief bij Roy, meestal is hij nog een kind. In het lange verhaal, ‘Sukkwan Island’, ligt het perspectief gedeeltelijk bij de vader. Daarin neemt Jim zijn 13-jarige zoon mee naar Alaska om in de wildernis te overleven. Jim heeft zich niet goed genoeg voorbereid en is een nogal pathetische figuur die zo met zelfmedelijden is vervuld dat hij geen oog heeft voor wat hij zijn zoon aandoet. Zo moet Roy avond aan avond aanhoren hoe Jim in zijn slaapzak ligt te huilen en vertelt Jim dingen aan Roy die niet voor de oren van een zoon zijn bestemd, zeker niet als die zoon 13 is.

Roy maakt een vreselijke tijd door. Hij wil het liefst terug naar de bewoonde wereld, naar zijn moeder en zusje, maar hij voelt zich zo verantwoordelijk voor zijn vader en zijn vader oefent zo’n druk op hem uit, dat hij blijft. Met een fatale afloop.
Vann illustreert in optima forma hoe kinderen overgeleverd zijn aan de grillen van volwassenen. Als lezer werd ik heen en weer geslingerd tussen gevoelens van afgrijzen en medelijden voor zowel vader als zoon.

Als Roy iets ernstigs overkomt, gaat Jim op zoek naar hulp. Hij zwerft maanden rond op het onbewoonde eiland zonder een levende ziel tegen te komen. Zestig pagina’s lang moet je zijn gelamenteer aanhoren en dat is wel wat veel van het goede.
Daar zit ook het zwakke punt van ‘Legende van een zelfmoord’: in de kortere ‘hoofdstukken’ is Vann veel sterker en sfeervoller, juist door de compactheid , juist door niet alles uit te spreken. Misschien is er niet voldoende geschrapt in ‘Sukkwan Island’.

Toch zijn het de kortere verhalen die het lange body geven, vooruitwijzingen doen en omlijsten. In de eerste verhalen komen we al een vis tegen die beide ogen verliest. Ook Rhoda, Jims tweede vrouw, heeft een slecht oog. Zoals deze personages naar de werkelijkheid kijken, of niet kijken, zo kijken ook vader en zoon naar de werkelijkheid.
Wapens spelen vanaf het begin een grote rol. De dertienjarige Roy heeft er liefst zeven op zijn kamer, wapens die hij ook nog gebruikt. Hoe moeilijk Roy het heeft met de scheiding van zijn ouders en met al de nieuwe vrienden die zijn moeder heeft, wordt nergens gezegd, maar komt tot uiting in het gebruik van de wapens. Tegelijk houd je je hart vast of en welke doden er zullen vallen, zeker in een boek met de titel waarin het woord ‘zelfmoord’ voorkomt.

Het is indrukwekkend en verfrissend hoe Vann met fictie speelt. Als je weet dat Vanns vader in werkelijkheid zelfmoord heeft gepleegd, begrijp je ook hoe het kan werken in een schrijversbrein: Hoe zou het precies zijn gegaan? En wat zou er gebeuren als…? Je ziet hoe Vann een autobiografisch gegeven heeft omgezet in literatuur en hoeveel waarde zo’n boek méér heeft dan een plat autobiografisch verhaal. Je krijgt verschillend kanten van de werkelijkheid te zien en je realiseert je dat ‘de’ werkelijkheid niet bestaat en dat de werkelijkheid ook totaal anders uit had kunnen vallen.

Discussietips

1. ‘Ichtyologie’ is de wetenschap die zich bezighoudt met de studie naar vissen. Wat is het belang van vissen in dit verhaal? Hoe moeten we ze zien? En waarom wordt het verhaal van de vader niet direct verteld?

2. Wat begrijpt de jongen in ‘Rhoda’? En de vader? En Rhoda?

3. De structuur in ‘Een legende over goede mannen’ is die van een reeks portretten, losjes gebaseerd op Geoffrey Chaucers klassieke verhaal Legend of Good Women en op de traditionele beschrijvingen van de levens van heiligen (en het woord ‘legende’ in de titel van het boek heeft óók die betekenis: een reeks portretten). Waarom is het belangrijk om over al deze mannen te lezen? Wat is het nut?

4. De enorme ommekeer middein in de novelle Sukkwan Island was een grote verrassing voor de auteur. Hij had geen idee dat dit zou gebeuren totdat hij halverwege die zin was. Wat is het belang van die gebeurtenis?

5. Welke rol speelt de natuur in Sukkwan Island?

6. Waar zoekt Roy naar in ‘Ketchikan’? En wat vindt hij?

7. ‘Het hogere blauw’ heeft dezelfde structuur als ‘Ichtyologie’, maar is geschreven in de stijl van een fabel. Het dient als de epiloog van het boek. het verhaal is gesitueerd in Fairbanks, de plaats waar de vader van de auteur zelfmoord pleegde. Waarom verbergt de jongen zich in een kast?

8. Is dit boek eerder een verhalenbundel of een roman? Behoren de verhalen samen gelezen te worden om extra betekenis te krijgen? En welke overeenkomst is denkbaar tussen Legende van een zelfmoord en Geoffrey Chaucers Legend of Good Women (1387)?

9. Waarom verandert de stijl van verhaal tot verhaal?

10. Vann’s vader pleegde zelfmoord in 1980. Hij was ontrouw geweest, en met zijn ex-vrouw nog aan de telefoon, schoot hij zich door zijn hoofd. Legende van een zelfmoord vertelt echter een ander verhaal. Waarom schrijft de auteur niet over de daadwerkelijke gebeurtenis?

11. Is fictie een methode om de onwerkelijkheid van iemands zelfmoord te kunnen begrijpen? Kan het lezen van Legende van een zelfmoord helpen bij het krijgen van inzicht in een dergelijke daad?

De Bezige Bij

David Vann | Legende van een zelfmoord | De Bezige Bij | 256 pagina's
Share