Literaire steden: New York

New York, New York!

Literair wandelen door The Big Apple

door Jacandra van den Broek

Stedentrip New YorkDe stad New York is in veel romans een belangrijke locatie. Wereldberoemde verhalen als Salingers Catcher in the Rye and Capotes Breakfast at Tiffany’s spelen zich in Manhattan af. Het is dan ook een weldaad voor een literatuurliefhebber om met Salingers boek in de hand een plekje in Central Park te zoeken en je te laten meeslepen in zijn wereld, terwijl je midden in de moderne variant ervan zit. Met talloze andere boeken en andere decors in New York is eenzelfde ervaring op te roepen. Maar een bezoek aan deze overweldigende stad valt ook te verrijken met een rondwandeling langs literaire locaties die niet in fictieve boeken zijn vereeuwigd – zoals woningen en andere plaatsen waar de literaire elite graag vertoefde. Literair New York is oneindig groot en groots.

Wie New York op een ‘literaire wijze’ wil bekijken, heeft niet veel aan de toeristische informatie die de stad zelf verstrekt. Er zijn weinig tot geen thematische gidsjes of rondwandelingen. Dat is ook wel logisch wellicht, gezien de grote hoeveelheid attracties die New York te bieden heeft. De literaire activiteiten en landmarks zijn slechts een klein onderdeel van het immense aanbod. Er is wel een antiquarisch boekje van Bill Morgan met de titel Literary Landmarks of New York: The Book Lover’s Guide to the Homes and Haunts of World-Famous Writers dat opgedeeld in tien buurten een opsomming geeft van talloze literaire plaatsen in de stad. Dit is een handig opzoekboekje maar geeft helaas geen kant-en-klare rondwandelingen.
Wel werkt de methode van een verdeling in buurten goed voor wie zelf op pad gaat. Zoals ook in andere steden leveren wandelingen van literaire locatie naar literaire locatie meteen een aardig beeld van de stad op en kom je op plaatsen waar je anders wellicht niet zo snel zou komen.

Midtown
Neem bijvoorbeeld het voormalige appartement van Truman Capote, schrijver van Breakfast at Tiffany’s en In Cold Blood, dat is te vinden op 870 United Nations Plaza, te bereiken met de metro naar 51 Street. Aan het pand zelf is niet veel te zien maar de literaire reiziger komt wel aan de rand van Midtown en pikt intussen ook even een blik op de East River vanaf de Manhattanzijde mee. En het is toch bijzonder om de laatste woning van deze beroemde schrijver, die vanaf zijn zeventiende in New York woonde, van zo dichtbij te hebben gezien en te weten dat hij in deze straten heeft gelopen. Van hieruit kun je naar de Turtle Bay Gardens wandelen aan East 48th en 49th Street. Dit is een omsloten gemeenschappelijk tuinencomplex waarvan de omliggende gebouwen een aantrekkingskracht hebben gehad op beroemdheden, de huizen aan 49th Street vooral op theatermensen en de huizen aan 48th Street vooral op schrijvers. De bekendste was E.B. White (1899-1985) die er in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw verschillende adressen bewoonde.
In deze buurt zijn diverse andere literaire attracties te bewonderen. Wie met de metro naar 42 Street gaat, is met een paar stappen bij de grote statige New York Public Library waarvan de ingang wordt bewaakt door twee liggende leeuwen met de bijnamen ‘Geduld’ en ‘Standvastigheid’. In deze centrale bibliotheek die in 1911 haar deuren opende, leent men geen boeken meer uit, maar je kunt er wel in een van de comfortabele leunstoelen zitten of aan de lange leestafels digitaal de bestanden inzien.
Meteen achter het gebouw bevindt zich Bryant Park dat in het voorjaar en de zomer een bruisend gebeuren is. Een hoekje van het park wordt ingenomen door een klein openlucht bibliotheekje – de Reading Room geheten – waar de bezoeker, gratis, boeken en tijdschriften kan lenen om in het park te lezen.
Twee straten verderop bevindt zich het Algonquin Hotel aan 50 West 44th Street waar de beroemde schrijvers van de Round Table zich vanaf de jaren twintig verzamelden voor de lunch in de Rose Room. Onder hen bevonden zich F. Scott Fitzgerald en Dorothy Parker. Dit hotel heeft meer allure dan het andere zo bekende schrijvershotel, het Chelsea, dat in de aangrenzende buurt ligt.

Chelsea
Het Chelsea Hotel, gelegen in de gelijknamige buurt aan West 23th Street, speelt niet alleen een belangrijke rol in diverse literaire werken zoals in het recente Netherland van Joseph O’Neill, maar had en heeft ook nog steeds een enorme aantrekkingskracht op allerlei kunstzinnige figuren onder wie veel schrijvers, zoals Mark Twain, Dylan Thomas en Arthur Miller. Ook de Nederlandse schrijver Jan Cremer woonde daar vanaf de jaren zestig met tussenpozen. Het hotel met de karakteristieke gietijzeren balkonnetjes maakt een wat vervallen indruk maar de lobby met de gedateerde meubeltjes is indrukwekkend dankzij de knusse sfeer en de overvolle wanden die behangen zijn met prachtige en minder prachtige schilderijen, cadeau gedaan door gasten, soms geaccepteerd als betaalmiddel voor het verblijf.

In dezelfde straat een eindje verderop werd Edith Wharton geboren. Zij is een van New Yorks belangrijkste schrijfsters van het begin van de twintigste eeuw en winnaar van de Pulitzerprijs in 1920 met haar roman The Age of Innocence, waarin ze met veel ironie haar jeugd in New York beschrijft. Wie vervolgens twee straten zuidwaarts gaat, kan een blik werpen op het appartement waar Jack Kerouac zijn beroemde roman On the Road schreef, op het adres 454 West 20th Street (tussen 9th en 10th Avenue). Hij woonde daar korte tijd met zijn tweede vrouw in 1951 als onderbreking van zijn zwervend bestaan.
Intussen is de wandelaar Manhattan van oost naar west overgestoken. Wie doorloopt naar 11th Avenue kan een blik werpen op de Hudson, de rivier die Manhattan aan de westzijde begrenst. Een mooie afstand voor één dag en niet helemaal te doen zonder af en toe gebruik te hebben gemaakt van de metro en kleine pauzes op de bankjes van een van de vele groene parkjes of pleinen.

Greenwich Village
Een andere buurt in Lower Manhattan kan dan bewaard worden voor een nieuwe dag met uitgeruste wandelbenen. Greenwich Village was vooral in de jaren twintig en dertig bekend om zijn kunstenaarsenclave, terwijl er nu veel dokters en advocaten wonen. In de loop van de eeuwen hebben er veel grote, bekende schrijvers gewoond, zoals Edgar Allan Poe, Herman Melville en Henry James, die er zelfs het levenslicht zag. Dit was vlak voor de Eerste Wereldoorlog, op het adres 21 Washington Place en hij bracht een groot deel van zijn jeugd in Greenwich Village door. Zijn beroemde roman Washington Square speelt zich af in een prachtig herenhuis aan de noordzijde van het plein op 16 Washington Square North. Op een mooie zonnige dag is het hier aangenaam toeven op een van de vele bankjes, genietend van de bedrijvigheid van nanny’s met hun oppaskinderen, pauzerend kantoorpersoneel of bohemien artiesten die aan de rand van de fontein een deuntje op hun gitaar tokkelen of een gedicht declameren, terwijl de kinderen in de fontein springen en dansen.
Wie het plein verlaat via de beroemde boog en 5th Avenue oploopt, vindt een paar straten verder in 10th Street, ten westen van 5th Avenue op nummer 14 een groot patriciërshuis dat Mark Twain in 1900 huurde, terwijl hij op het hoogtepunt van zijn carrière was. Wie daar is aanbeland, kan van de gelegenheid gebruikmaken om de twee bekendste boekhandels van de stad te bezoeken: Barnes & Noble op 105 5th Avenue, de grootste boekhandel ter wereld met zo’n drie miljoen boeken, en de hoofdvestiging van New York’s beroemde Strand Book Store een paar straten verderop (828 Broadway), een walhalla voor liefhebbers van tweedehandsboeken.

Central Park
In het noordelijker deel van Manhattan zijn rondom en in Central Park ook diverse bezienswaardige literaire plekken. Wie de metro neemt naar de zuidkant van het park bij Columbus Circle, vindt daar op 240 Central Park South het appartement waar Antoine de St-Exupéry tijdens de Tweede Wereldoorlog in ballingschap woonde. Weinig mensen weten dat hij hier het beroemde De kleine prins schreef. Aan de oostelijke zuidpunt van het park bevindt zich het Plaza Hotel op 768 5th Avenue, waar F. Scott Fitzgerald en zijn vrouw Zelda woonden als ze het zich konden veroorloven. Voor het hotel staat de Pulitzer Fountain. Deze had de bijnaam de Fontein der Overvloed omdat de Fitzgeralds, die bekendstonden om hun weldadige feesten in onder andere het Algonquin en het Plaza Hotel, die partijtjes regelmatig eindigden met een dronkemansduik in deze fontein.
Wie hier Central Park ingaat en aan de oostkant blijft lopen, komt op een zeker moment uit bij the Mall (ter hoogte van 67th Street), een brede laan met aan de zuidzijde een aantal standbeelden van literaire grootheden als Shakespeare, Sir Walter Scott en Robert Burns die hier in de negentiende eeuw zijn geplaatst. Een eind verderop (ter hoogte van 75th Street) staan aan de rand van de Conservatory Pond twee bij kinderen zeer geliefde literaire beelden, het eerste is een standbeeld van de Deen Hans Christian Andersen met het lelijke eendje aan zijn voeten en het tweede een groot beeld van Lewis Carrolls Alice waar de kinderen gezellig bij op schoot kunnen kruipen.
In de zomermaanden zijn er bovendien gratis openluchtvoorstellingen van toneelstukken van Shakespeare en diverse andere literaire en muzikale optredens in Central Park.

Brooklyn Heights en Brooklyn Bridge
Er zijn nog talloze andere literaire plaatsen in Manhattan te bezichtigen, en dan hebben we het nog niet eens gehad over de wijken daaromheen, zoals Queens, Harlem of de Bronx. Voor wie ook een kijkje buiten Manhattan wil nemen, is een bezoek aan Brooklyn Heights aan te raden. Metro 2 of 3 leidt relatief snel naar deze meest westelijke buurt van Brooklyn, (uitstappen bij halte Clark Street). Het is een oude, bijna aristocratische wijk met relatief veel lage huizen van drie of vier verdiepingen. Veel schrijvers waren gecharmeerd van deze buurt, Walt Whitman was een van de beroemdste onder hen, hij heeft op verschillende adressen in de Heights gewoond. Arthur Miller woonde in Pierremont Street en kocht later een huis op 31 Grace Court waar hij Death of a Salesman schreef. Schrijvers als Norman Mailer, Thomas Wolfe, Truman Capote en Tennessee Williams hebben allemaal in Columbia Heights gewoond, een van de mooiste straten van de buurt, parallel gelegen aan de Promenade. Een wandeling over deze Promenade langs de East River biedt een spectaculair uitzicht op de skyline van Manhattan en de Brooklyn Bridge.
Deze brug is een van New Yorks meest herkenbare objecten en het langste literaire landmark. Hij is het onderwerp van honderden gedichten en literaire scènes geworden in de loop van de eeuwen sinds de opening in 1883. Talloze bekende auteurs als Walt Whitman, Thomas Wolfe, Arthur Miller, John Dos Passos, Jack Kerouac en Allen Ginsberg hebben de schoonheid van de brug bezongen. Henry James was waarschijnlijk de enige schrijver die de brug verafschuwde. Een van de beste New Yorkse ervaringen is een wandeling over het verhoogde voetgangersplatform op het midden van de brug van Brooklyn naar Manhattan, wat een prachtig uitzicht biedt op de stad. Het is een lange wandeling met de hoge zon die vrij spel heeft, maar wel een die een onvergetelijke impressie op het netvlies achterlaat.

 

Tien New York romans

Paul Auster – De New York-trilogie
Colum McCann – Laat de aarde draaien
E.L. Doctorow – Homer and Langley (Nederlandse vertaling verschijnt in mei)
F. Scott Fitzgerald – De grote Gatsby
Jay McInerney – Bright Lights Big City (van dezelfde auteur: De schittering valt en Het goede leven)
Henry James – Washington Square
Joseph O’Neill – Laagland
J.D. Salinger – De vanger in het graan
Edith Wharton – De jaren van onschuld
Tom Wolfe – Het vreugdevuur der ijdelheden

Bronnen: Pieter Steinz, Literatuur op locatie en databank FictieRom (beschikbaar in de bibliotheek).

Een literaire excursie naar New York City op internet is te vinden op www.literatuurplein.nl.

Dit artikel is geschreven voor het blad Boek-delen (nummer 1, maart 2010)

00 cover b-d#1 2010.indd

new-york-1

Klik hier voor het PDF-bestand van het artikel

Share