Plaats en Ruimte

In welke omgeving/plaats speelt het gebeuren zich af? Is dit functioneel? (bijv. sfeertekening, thema versterken, werkelijkheidskarakter verhogen).

Op de ruimte en plaats zijn een aantal romangenres gebaseerd, zoals de streekroman en de western.

Verhalen spelen zich af op een bepaalde plaats. Deze plaats vloeit meestal voort uit de handeling, maar soms wordt ze om een bepaalde reden gekozen en versterkt ze de handeling.

Bijvoorbeeld als een hoofdpersoon wil vluchten uit de sleur van alledag, kan hij vanuit zijn woonplaats Den Haag een paar dagen naar Amsterdam vluchten. Den Haag staat dan symbool voor ambtenarij, deftigheid en saaiheid en Amsterdam voor vertier, ongebondenheid, kunstzinnigheid.

Met de plaats van handeling wordt een concrete aardrijkskundige plaats bedoeld; ook als de naam van de plaats niet gegeven is, maar er bijvoorbeeld over ‘een stadje aan de Maas’ of ‘een dorp in Brabant’ wordt gesproken.

Iets anders is de ruimte van een roman of verhaal. Dit is de aankleding van de omgeving. De ruimte vloeit niet zomaar voort uit de handeling maar wordt welbewust bedacht door de schrijver. De ene schrijver besteedt meer aandacht aan de beschrijving van de ruimte dan de andere. Een dergelijke aankleding vervult vaak een symbolische functie: men sterft tijdens een onweer, spoken treden op in vervallen landhuizen. Dikwijls is die symboliek tot een cliché geworden, maar goed ruimtegebruik kan heel functioneel zijn.

Met ruimte wordt ook de klimatologische omstandigheden bedoeld, dus niet alleen de beschrijving van een huis, kamer, plaats. Ook het weer (regen, zon, mist, wind, sneeuw) en het seizoen waarin de gebeurtenissen plaatsvinden spelen een rol.

De aandacht die een schrijver besteedt aan de ruimte kan spanningverhogend werken.