Meneer Pip van Lloyd Jones

Meneer Pip.jpg

Charles Dickens in de Pacific

Lloyd Jones
Meneer Pip
De Bezige Bij – 271 blz. – ISBN 9789023425434 – € 18,90 – Vertaling: Joris Vermeulen – Oorspronkelijke titel: Mister Pip

Literatuur uit Nieuw-Zeeland vindt zelden in groten getale de weg naar Europese lezers. Ook de eerdere romans van Lloyd Jones is dat niet gelukt, maar zijn meest recente roman Meneer Pip is wel succesvol. Dat heeft wellicht deels te maken met het feit dat Great Expectations van de populaire schrijver Charles Dickens een centrale rol speelt in deze roman. Jones lift vermoedelijk een beetje mee op diens bekendheid. Voor een ander deel zijn de toekenning van de Commonwealth Writers’ Prize en de nominatie voor de Man Booker Prize vast ook van belang geweest voor het opwekken van de interesse bij het Europese lezerspubliek.

Jones heeft met Meneer Pip een bijzonder boek geschreven over de kracht van de verbeelding. Hij situeert zijn verhaal op het eiland Bougainville begin jaren ’90 waar dan een burgeroorlog plaatsvindt. Zijn vertelster is het zwarte tienermeisje Matilda dat samen met haar leeftijdsgenootjes al maanden geen les meer heeft gehad omdat alle blanken het eiland hebben verlaten, op één na: meneer Watts, die het op zich neemt om de school weer te openen ook al heeft hij geen enkele ervaring als leraar. Om dat te compenseren, leest hij de klas elke dag een hoofdstuk voor uit Great Expectations van Dickens.
Het is knap hoe Jones het verhaal van deze klassieker in zijn roman weet te verweven, zonder het na te vertellen. De avonturen van de hoofdpersoon Pip geven de leerlingen hoop en het inzicht dat hun leven kan veranderen. Matilda kijkt dan ook erg uit naar het voorleesuurtje. Daar omheen komen de familieleden van de kinderen per toerbeurt hun kennis delen met de klas, bijvoorbeeld over de kleur blauw of het geloof. Dit laatste is het stokpaardje van Matilda’s moeder. Tussen haar en meneer Watts ontstaat een stille strijd over hun verschil in opvatting. Het kan Matilda’s moeder met name niet bekoren dat haar dochter meer geloof hecht aan de fictieve figuur Pip dan aan de voor haar zo reële duivel.
Het verhaal neemt een gewelddadige wending op het moment dat de oorlog het dorp binnenkomt in de vorm van regeringstroepen, de ‘roodhuiden’, die op zoek zijn naar rebellen. Bij hen vat het vermoeden post dat Pip een belangrijke rebellenleider is die door de dorpelingen verborgen gehouden wordt. Zij geloven niet dat het een personage uit een boek is, te meer daar het boek niet gevonden kan worden, en ze verbranden alle bezittingen van de dorpsbewoners. Net als in de opvattingenstrijd tussen Watts en Matilda’s moeder laat Jones hier opnieuw zien hoe de werkelijkheid tegenover de verbeelding komt te staan, hoe vaag de grens ertussen ook is. Het is maar net waar je in wil geloven.
Als op een avond een groep rebellen neerstrijkt aan de rand van het dorp houden zij zich koest dankzij meneer Watts’ vertelkracht. Ze luisteren met plezier naar zijn levensverhaal, waarin hij allerlei elementen uit het verhaal van Pip verwerkt, maar ook uit de lessen van de familieleden. Totdat de roodhuiden terugkomen en opnieuw naar Pip informeren, met vreselijke daden als gevolg. Matilda overleeft de gruwelen en weet van het eiland te ontsnappen. Zij reist later van Australië naar Nieuw-Zeeland en Engeland om het leven van haar favorieten, Dickens en meneer Watts, te ontraadselen.
Matilda heeft van hen geleerd om haar eigen stem te vinden, haar eigen leven vorm te geven. Naast dit belangrijke thema gaat Meneer Pip over migratie, zowel van boek naar boek als in de werkelijkheid, zowel cultureel als geografisch. Niet voor niets heeft het boek het motto, ‘Personages migreren’, van Umberto Eco meegekregen. Met deze en vele andere onderwerpen biedt deze roman over het belang van lezen leeskringen genoeg gespreksstof.

Deze recensie is eerder verschenen in het blad boek-delen (nummer 1, 2008)

Discussietips

1. Op welk moment in de roman vond u de kracht van de verbeelding het duidelijkst aanwezig en waarom?

2. In hoeverre is het nodig om de roman Great Expectations van Dickens te kennen om Meneer Pip te kunnen lezen en begrijpen?

3. Waarom zou Matilda’s moeder haar mond hebben gehouden tegen de regeringstroepen over de locatie van het boek van Dickens?

4. Welk oordeel heeft u over de vertelstem van Matilda? Past deze bijvoorbeeld goed bij haar en hoe worden de gruwelijkheden van de oorlog door haar weergegeven?

5. Hoe ontwikkelt zich de relatie tussen meneer Watts en Matilda’s moeder? In hoeverre beïnvloedt zijn geloof in de kracht van verhalen haar geloof in de bijbel en andersom?

6. Welke rol spelen vraagstukken over ras en identiteit in de roman? Hoe belangrijk is meneer Watts blanke huid?

7. Welk effect heeft het isolement van het eilandleven, dat door de aanhoudende oorlog versterkt wordt, op de dorpsbewoners? En welk effect heeft deze gekozen ruimte op u als lezer?

8. Namen – bijnamen, echte namen, verkeerde namen, naamsverwarring, naamsverandering – zijn belangrijk in het boek. Welke betekenis heeft naamgeving voor de verschillende personages? Wat draagt dit onderwerp bij aan de thematiek van de roman?

9. Op het eind van het boek gaat Matilda op zoek naar het verleden van meneer Watts. Waarom doet ze dat en wat ontdekt ze? Verandert haar ontdekking iets aan haar gevoelens voor hem? In hoeverre veranderde het iets aan uw eigen gedachten over meneer Watts?

10. Begrijpt u dat de rebellen ademloos naar meneer Watts’ verhalen luisteren tijdens de avonden aan de rand van het oerwoud? Hoe beoordeelt u de verhalen die meneer Watts hen vertelt, op spanning, inhoud en meeslependheid?

Share