Voor leeskringen: Bruidsvlucht van Marieke van der Pol

BruidsvluchtMarieke van der Pol
Bruidsvlucht
De Arbeiderspers, 2007

De auteur
Marieke van der Pol is in 1953 in Amsterdam geboren. Ze is in 1979 afgestudeerd aan de Amsterdamse Toneelschool, waarna ze als actrice werkzaam is geweest tot 1999. Onder meer speelde ze de rol van moeder Bol-Buys in de televisieserie Oppassen. In 1992 begon zij na een korte opleiding dramaschrijven aan de Media Academie met het schrijven van scenario’s. Ze schreef voor verschillende televisieseries, waaronder de politieseries Spangen en Baantjer.
Voor IdtV Film maakte Van der Pol een filmbewerking van de roman De Tweeling van Tessa de Loo. Deze film, geregisseerd door Ben Sombogaart, won in 2003 een Gouden Kalf voor de Beste Film en werd genomineerd voor Het beste Scenario. Ook kreeg De Tweeling in 2004 een Oscarnominatie voor Beste Buitenlandse Film.
In 2004 kreeg Van der Pol een relatie met de 33 jaar oudere psychiater en publicist Andries van Dantzig, die haar uiteindelijk ten huwelijk vroeg. Zij waren twee maanden getrouwd toen hij, eind 2005, op 84-jarige leeftijd aan een hersenbloeding overleed. Hij was al enige tijd ongeneeslijk ziek. Van der Pol heeft haar debuutroman aan hem opgedragen met de opdracht: Voor Dries. In een interview in Het Parool zegt de schrijfster hierover: “Toen ik bezig was om de personages uit te diepen, werd ik op hem attent gemaakt. Hij was psychiater en wist veel van film. Hij was erg geïnteresseerd in beschadigde kinderen. Ik vroeg hem: ‘Mag ik er met u – hij was dertig jaar ouder dan ik – over praten?’ Het was een geweldig gesprek, we werden onontkoombaar verliefd. Hij was mijn man. We hebben precies een jaar samen gehad. Hij heeft aan de wieg van Bruidsvlucht gestaan. Toen hij stierf was ik bijna halverwege”.
Bruidsvlucht is genomineerd voor de Academica Debutantenprijs 2007/2008 waarvan de winnaar op 28 september 2008 bekend wordt gemaakt. De jury beoordeelt de roman als een ”ingenieus geconstrueerde, met vaart geschreven roman” die gaat ”over het maken van keuzes in het leven en de onverbiddelijk voortschrijdende tijd”.
Het idee voor de roman Bruidsvlucht ontstond toen Van der Pol een aantal jaar geleden met regisseur Ben Sombogaart bezig was met een film over de The Last Great Air Race in 1953. Tijdens hun zwerftocht door Nieuw-Zeeland rijpte bij Van der Pol het idee het script om te werken tot een roman. Het scenario Bride Flight dat zij eveneens voor IdtV Film schreef, is inmiddels verfilmd door Ben Sombogaart en wordt in het najaar van 2008 in de bioscoop verwacht. De cast kent veel bekende namen, zoals Rutger Hauer, Willeke van Ammelrooy, Pleuni Touw, Waldemar Torenstra en Petra Lasseur.
Inmiddels werkt Van der Pol aan haar tweede roman. Het Fonds voor de Letteren heeft bekend gemaakt dat aan de schrijfster subsidie is toegekend omdat zij voornemens is om Israël, Cyprus, Griekenland, Italië, Oostenrijk en Duitsland te bezoeken als voorbereiding op een tweede roman.

Korte inhoud
Bruidsvlucht is het verhaal van vier mensen – Ada, Marjorie, Esther en Frank – die aan de beklemmende naoorlogse sfeer willen ontsnappen en elkaar in het vliegtuig naar hun nieuwe thuisland Nieuw-Zeeland leren kennen. In het vliegtuig bloeit er iets op tussen de mooie Ada en Frank, maar op Ada wacht in Nieuw-Zeeland de boerenjongen Derk van wie zij zwanger is. Tijdens de lange vlucht leren Frank en Ada elkaar steeds intiemer kennen en hij vraagt haar met hem mee te gaan. Ada wil wel maar durft niet, godvrezend als ze is. Achter hen in het vliegtuig zitten Marjorie en Esther. Zij kenden elkaar ook nog niet en verschillen als dag en nacht van elkaar. Na de landing van het vliegtuig blijven ze allen met elkaar verbonden door deze gezamenlijke ervaring.
Als de drie vrouwen jaren later het bericht ontvangen dat Frank is overleden, ontmoeten zij elkaar weer op de begrafenis en halen zij herinneringen op aan hun verleden in Nieuw-Zeeland, dat na 1953 nog meerdere gedeelde momenten en belangrijke gebeurtenissen heeft gekend.

Historische context
Haar romandebuut baseert Marieke van der Pol op een historisch feit, de laatste Great Air Race van Londen naar Christchurch in 1953 waarbij het KLM-vliegtuig won met 37 uur en 30 minuten. De KLM deed mee met een vrachtvliegtuig dat voor de gelegenheid was omgebouwd tot passagiersvliegtuig. Onder de 64 emigranten waren overwegend jonge vrouwen, op weg naar hun vooruit gereisde verloofdes in Nieuw-Zeeland, hun nieuwe vaderland. Vanwege deze toekomstige bruiden werd er over de ‘bruidsvlucht’ gesproken.
Tot de vijftiger jaren van de twintigste eeuw was de Nederlandse gemeenschap in Nieuw-Zeeland klein, hoewel enkele beroemde Nederlanders zich er al in de negentiende eeuw vestigden en de relatie tussen Nieuw-Zeeland en Nederland terug gaat tot 1642, met de ontdekking van het land door de Nederlander Abel Tasman.
Pas na de Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949, die tot hoge werkloosheid en ernstige woningtekorten in Nederland leidden, kwam de emigratiestroom echt op gang, doordat de Nederlandse overheid en de kerken massa-emigratie naar Nieuw-Zeeland en andere landen van het Gemenebest bevorderden. Tegelijkertijd probeerde Nieuw-Zeeland grootschalige projecten van openbare werken tot stand te brengen, maar het grote aantal oorlogsslachtoffers had tot serieuze arbeidstekorten geleid. In 1950 tekenden de overheden van Nieuw-Zeeland en Nederland een Immigratie Overeenkomst. Nieuw-Zeeland zou ieder jaar 2000 ongetrouwde immigranten tussen de 18 en 35 jaar een arbeidscontract van twee jaar geven. Gedurende de vijftiger jaren arriveerden elk jaar gemiddeld 1800 Nederlanders. De meesten werden aan het werk gezet in melkfabrieken en spoorwegkampen, of op één van de enorme dambouwprojecten.
De Immigratie Overeenkomst tussen Nieuw-Zeeland en Nederland gold tot 1993, totdat het door de Nederlandse overheid werd ingetrokken. Tussen 1982 en 1998 vestigden zich nog gemiddeld 528 Nederlanders per jaar in Nieuw-Zeeland. Van de ruim vier miljoen inwoners van Nieuw-Zeeland zijn er ongeveer 100.000 van Nederlandse afkomst.

Personages
Vooral de drie vrouwen, Esther, Marjorie en Ada, komen goed uit de verf, de mannelijke hoofdpersoon, Frank, is in het vertelheden al overleden en wordt meer van buitenaf beschreven, door de ogen van de drie vrouwen. Hij speelde een centrale rol in hun leven, vooral in dat van Ada.
Ada laat haar leven leiden door haar streng gereformeerde opvoeding en angst voor Gods toorn. In Nieuw-Zeeland wacht de stugge Derk op haar die tijdens de watersnoodramp zijn hele familie is verloren. Toen hij Ada de rampplaats liet zien, wilde zij hem troosten en zonder dat ze het wilde, maakte hij haar zwanger. Dit tot grote schande van haar familie en er moest `met de handschoen’ getrouwd worden. Ondanks haar angst voor de gevolgen geeft ze tot op zekere hoogte toch toe aan haar gevoelens voor Frank en beleeft de gelukkigste momenten van haar leven met hem. Maar een definitieve keuze voor hem durft ze niet te maken.
Marjorie is keurig en heeft haar hele toekomst al gepland als huisvrouw en liefhebbende moeder. Weliswaar met een man die niet de goedkeuring van haar vader heeft. Ze wil niets liever dan een gezin stichten, maar haar treurige lot is dat zij en Hans geen kinderen kunnen krijgen. Via een toevallige samenloop van omstandigheden krijgen zij de kans om baby Bobby op te nemen in hun gezin en op te voeden als hun eigen zoon. Marjorie blijft echter altijd onzeker over het gedrag van de echte ouders en angstig dat zij Bobby zullen opeisen.
Esther is voor haar tijd een zeer geëmancipeerde vrouw die niets anders wil dan als modeontwerpster haar eigen zaak beginnen. Als haar aanstaande begint over het inschrijven bij de joodse club in Christchurch en over hun toekomstige kinderen, krijgt zij het zo benauwd dat ze hem letterlijk van zich afduwt. Zij slaagt als zakenvrouw, is ijdel, kettingrookster en toont weinig emoties, vooral in haar jonge jaren. Ze snijdt de banden met het verleden met een schijnbaar groot gemak door. Als oudere vrouw verraden haar trillende, zoekende handen wat meer van haar emoties.
Frank is zorgeloos atheïstisch en begrijpt Ada’s angst en zondebesef nauwelijks. Tijdens de lange vlucht leren hij en Ada elkaar beter kennen en komt hij erachter dat zij zwanger en getrouwd is maar ondanks dat vraagt hij haar met hem mee te gaan. Hij heeft niet veel last van conventies op het vlak van relaties. Zakelijk slaagt hij erin zijn droom te verwezenlijken, maar hij loopt zijn grote liefde mis.

Titelverklaring
De titel Bruidsvlucht verwijst naar het KLM-vliegtuig vol (toekomstige) bruidjes, dat meedeed aan de luchtrace in 1953. Naast deze letterlijke betekenis is er ook nog een figuurlijke. De bruiden vluchten naar Nieuw-Zeeland om te ontsnappen aan het naoorlogse Nederland.
In de loop van het verhaal is er nog diverse malen sprake van een vlucht. Esther vlucht bijvoorbeeld voor het ouderschap en de verantwoordelijkheid voor een kind. Ada ontsnapt na een tiental jaar voor even aan haar beklemmende huwelijk met Derek door naar Frank te vluchten, maar ze keert daarna toch weer terug naar haar gezin. Marjorie en Hans slaan op de vlucht door plotseling te verhuizen, ingegeven door de angst hun kind te verliezen.

Thematiek en ‘Ver van huis’
De roman gaat over emigratie, het opbouwen van een nieuw bestaan, met de daarbij behorende illusies en dromen. Marieke van der Pol zegt daarover in Het Parool: “Emigratie is een vlucht naar een beter leven, vol hoop en verwachting, maar het is tegelijkertijd een vlucht ergens vandaan. En de vraag is of dat kan. Daar gaat mijn verhaal over.”
Van der Pol werkt dit thema uit door het leven van vier personen te beschrijven die om verschillende redenen naar Nieuw-Zeeland verhuizen. Ada emigreert vanwege de schande die haar zwangerschap in de gereformeerde gemeenschap teweegbrengt. Marjorie’s verhuizing heeft te maken met het beklemmende katholieke milieu waaraan zij wil ontsnappen. En Esther probeert afstand te nemen van haar joodse afkomst en de herinneringen aan de oorlog. Ook Frank kiest voor een leven ‘ver van huis’ omdat hij zich niet meer thuis voelt in Nederland, bij hem heeft dat te maken met zijn Indische afkomst en de politionele acties. Hij en Esther hebben de droom een nieuw arbeidzaam leven te beginnen met een grote mate van zelfstandigheid. Voor Ada en Marjorie nemen het huwelijkse leven en een toekomstig gezin een centrale plaats in hun toekomstperspectieven in. Voor alle vier geldt dus dat hun vlucht naar een beter leven tegelijkertijd een vlucht uit het verleden is.
Maar ‘ver van huis’ is geen garantie voor het uitkomen van dromen, de personages krijgen ook te maken met desillusies. Frank is dan wel zakelijk succesvol maar hij loopt zijn grote liefde mis, Ada is niet gelukkig in haar huwelijk met Derk, Esther staat haar kindje af en voelt daarover toch een soort gemis en Marjorie keert hals over kop weer terug naar Nederland waar ze niet meer kan aarden.

Motieven en symboliek
Bruidsvlucht opent met een van de belangrijkste motieven in de roman: de dood. De aankondiging van Franks overlijden is de aanleiding voor het weerzien van de drie vrouwen en voor het ophalen van herinneringen. Met zijn dood begint eigenlijk alles. De dood speelt ook op andere momenten in de levens van de personages een rol. Marjorie heeft het bijvoorbeeld moeilijk met de dood van Hans. Franks familie overlijdt in de Jappenkampen of aan de gevolgen daarvan. Zo heeft zijn moeder het trauma nooit kunnen verwerken en rijdt met haar motorfiets het ijs op. Voor Frank is haar dood een bevrijding: “Toen was ik vrij” (p. 316). Esthers joodse familie is vermoord en zij voelt zich “een kind van de doden” (p. 397). Dit is voor haar ook de reden waarom ze geen nageslacht wil. De familie van Derk is bij de watersnood om het leven gekomen, waarop Ada hem troost en zwanger raakt.
Het motief van de dood is dan ook nauw verbonden met het motief van de (on)gewenste zwangerschap. Zowel Esther als Ada raakt ongewenst zwanger, hoewel de reden voor de ongewenstheid voor beide anders ligt. Esther denkt dat een kind niet te combineren is met haar carrière en zij wil bovendien de joodse lijn niet voortzetten vanwege het verdriet dat de oorlog haar familie heeft bezorgd. Voor Ada is de vader van het kind niet de juiste man van wie ze zwanger zou willen zijn. De derde hoofdpersoon, Marjorie, wenst daarentegen heel erg een zwangerschap, maar juist haar is dit niet gegund.
Ook nauw verbonden met het motief van de dood is dat van het onverwerkte oorlogsleed. Voor met name Esther (met haar joodse achtergrond) en Frank (de herinnering aan de Jappenkampen en zijn moeders trauma) is dit een belangrijke drijfveer om Nederland te ontvluchten en te emigreren naar Nieuw-Zeeland. Voor Ada en Marjorie is de invloed van het geloof op hun leven de voornaamste drijfveer. Ada komt uit een gereformeerd en Marjorie uit een katholiek nest. Voor Ada geldt dat het geloof ook van grote invloed blijft op haar leven in Nieuw-Zeeland. Derk is nauw betrokken bij de geloofsgemeenschap in hun nieuwe woonplaats en raadpleegt de dominee over zijn huwelijkse problemen. Al bij aankomst op het vliegveld van Christchurch wordt duidelijk hoe de verhoudingen liggen als Derk haar samen met de dominee komt ophalen en er daardoor voor Ada geen plaats meer is in de cabine en ze in de laadbak moet zitten. Haar geloof heeft ook invloed op de beslissingen die ze neemt in het leven.
De naam die Frank aan zijn wijn geeft, Druivebloed, komt van een bijbelcitaat dat Ada uitspreekt als hij enkele druppels van de wijn op haar jurk spat: “’Hij zal zijn kleed in wijn wassen,’ zei ze, ‘en in druivebloed zijn gewaad.’ En toen ze zijn verbaasde gezicht zag, zei ze luchtig: ‘Genesis 49, vers 11’, maar haar hart brak, want even kenden ze elkaar niet en begreep ze hoe alles ook weer kon verdwijnen.” (p. 321). Dit lijkt daarmee symbool te staan voor de afstand tussen hen, maar verderop constateert Ada als de wijn gekeurd wordt: “ze realiseerde zich dat ze getuige was van een belangrijk moment in zijn leven en dat dit hen voor altijd zou verbinden.” (p. 321/322). De wijn blijkt goed en als Frank zijn wijn daadwerkelijk Druivebloed noemt, op haar voorstel, wordt deze naam dus juist het symbool voor hun verbondenheid.
Een ander belangrijk motief is dat van vertrouwen versus angst. Met name bij Ada en Marjorie is de angst groter dan het vertrouwen. Angst maakt dat Marjorie hals over kop besluit terug te keren naar Nederland, ondanks dat haar man Hans haar diverse keren heeft gezegd dat ze er “een beetje vertrouwen in” moet hebben (p. 332 en 335) dat Esther zich aan hun afspraak zal houden. Frank verzekert Ada “Als je springt, vang ik je op” (p. 94), wat een letterlijke betekenis heeft, maar ook een figuurlijke die op hun toekomst slaat. Maar Ada durft geen vertrouwen te hebben, de angst voor God en het oordeel van de gemeenschap is haar zo met de paplepel ingegeven dat ze daar niet over heen kan stappen. Ze realiseert zich op Franks begrafenis: “Ze heeft zich altijd voorgesteld dat ze eerder terug zou komen. Angst heeft haar weerhouden en kijk, nu is er voor haar beslist en loopt ze naast Esther achter zijn doodskist aan.” (p. 233).
Tot slot noemen we nog een laatste motief, dat van (het gebrek aan) communicatie. Ada is met een zwijgzame man getrouwd, maar zij zelf kiest voor een baantje als postbode, bezorger van boodschappen. In Bruidsvlucht staan brieven symbool voor communicatie: het verhaal begint met de rouwbrief die het bericht van Franks dood brengt. Ada bedenkt als zij jongelui in een backpackerscafé bestudeert: “De angst bezweren door het internet op te vluchten, dat mag, waarom niet? Ik wilde ook steeds brieven schrijven die eerste jaren.” (p. 11). Voor haar waren brieven dus een middel om haar angst te bezweren. Later schrijven Ada en Frank elkaar liefdesbrieven, die zij koestert en die haar gelukkig maken. De relatie tussen Leon en Esther begint met een briefwisseling, omdat Esther “Schrijf me maar” (p. 112) zei nadat hij had verteld dat hij naar Nieuw-Zeeland ging emigreren. En dan is er nog de brief die Hans uit berouw aan Frank schreef enkele jaren na hun remigratie naar Nederland: “Hij was geen brievenschrijver en deed er erg zijn best op.” (p. 393). Vermoedelijk heeft Marjorie er voor gezorgd dat deze nooit gepost is.

Perspectief en verteller
Het eerste hoofdstuk van Bruidsvlucht wordt verteld door een alwetende verteller. Deze introduceert de belangrijkste personages op het moment dat hen het doodsbericht van Frank bereikt. Dat het hier om een alwetende verteller gaat, blijkt uit de openingszinnen: “Het bericht van de dood van Frank bereikt de drie vrouwen min of meer gelijktijdig. […] Ik moet naar de begrafenis, denken ze alle drie, ik hoor daar te zijn.” En ook uit enkele zinnetjes tussendoor, als: “Dat er een moment komt dat ze tegelijkertijd op hun kamer een middagdutje doen ligt voor de hand, ze hebben er de leeftijd voor.” (p. 21) en “Bij nader inzien heeft het meer met karakter dan met toeval te maken dat ze elkaar mislopen.” (p. 25).
In de rest van het verhaal is de verteller nergens meer zichtbaar aanwezig en kijken we nooit meer tegelijkertijd met meer dan één personage mee. Het perspectief ligt dan beurtelings bij Ada, Esther en Marjorie. De luchtrace, die vanaf hoofdstuk 2 wordt beschreven, wordt verteld vanuit het perspectief van Ada. Daarna wordt gewisseld naar Esthers gezichtspunt en vervolgens naar dat van Marjorie. De drie perspectieven blijven elkaar tot het laatste hoofdstuk afwisselen. Frank wordt alleen maar vanuit deze drie gezichtspunten waargenomen, zijn eigen gedachten komen nergens aan bod behalve als hij ze hardop uitspreekt tegen een van de drie vrouwen.

Structuur en tijd
Bruidsvlucht bevat zevenentwintig genummerde hoofdstukken zonder titel. Het is een niet-chronologische roman met een vrij ingewikkelde structuur.
Er is sprake van verschillende tijdlagen. In het zogenaamde vertelheden, ongeveer in 2003, is Frank overleden en gaan Ada, Esther en Marjorie naar zijn begrafenis. De vertelde tijd neemt hier maar enkele dagen in beslag, namelijk de tijd tussen het bericht van zijn dood en zijn begrafenis. Het boek begint en eindigt in dit vertelheden en verschillende hoofdstukken (8, 11 en 16) tussendoor spelen zich eveneens daarin af.
Naast dit vertelheden kent Bruidsvlucht een vertelverleden. Het gaat daarin vooral om 1953 – het jaar van de luchtrace – en de gebeurtenissen kort daarna en om de jaren 1961 tot 1963 waarin opnieuw belangrijke ontmoetingen tussen de vier hoofdpersonen plaatsvinden. Daarnaast gaan de personages in gedachten ook nog regelmatig terug naar periodes voor 1953 (zoals flashbacks naar de ontmoetingen tussen de paren, herinneringen aan de oorlog en familie) en naar de tijd voor 1961 en na 1963. De vertelde tijd omvat daarmee een halve eeuw. De volgorde van de flashbacks onderling is ook vaak nog eens niet-chronologisch. De belangrijkste reden daarvoor is het vasthouden van de spanningsboog. Als lezer krijg je bijvoorbeeld pas in de laatste hoofdstukken vanuit Esthers perspectief duidelijkheid over het ouderschap van Bobby.

Ruimte
Het decor van het verhaal is vooral Nieuw-Zeeland (zowel in het vertelheden als het vertelverleden) en af en toe Nederland in de flashbacks van alle personages en in het laatste deel van Marjorie’s leven. De plaats waar Ada met Derk woont, aan de westkust van het Zuidereiland, staat in het teken van het slechte weer. Het is er regenachtig en wordt gekenmerkt door onheilspellende luchten. “Ada was niet gealarmeerd toen ze […] vanuit de bergen de Barber Cloud aan zag komen drijven, de onheilspellend loodgrijze lucht, een opeenhoping van stormwind en razende slagregens. Luchten als deze waren haar dagelijks decor […] Het regende nou eenmaal vaak aan de westkust.” (p. 270). Deze plaats benadrukt de drukkende beklemming van haar bestaan, net zoals ze haar huis veelbetekenend ‘de bunker’ noemt. Het heeft dan ook een symbolische betekenis dat zij na de begrafenis van Frank het besluit neemt om in het ‘Hollandse’ Ons Dorp in Auckland te gaan wonen, dat op het Noordereiland ligt en dat een gelijkmatig zonnig en warm klimaat kent. Derk moet maar zien of hij meegaat.
Het decor van het weidse landschap van Nieuw Zeeland staat voor de veelheid aan ruimte die er is. Het schept ook een fysieke afstand tussen de personages, hoewel deze in figuurlijke zin toch nog te beperkt wordt voor Marjorie als Esther letterlijk te dicht in de buurt komt wonen. Zij vlucht samen met haar man Hans terug naar Nederland om de fysieke afstand weer te vergroten. De grote hoeveelheid ruimte in Nieuw-Zeeland zorgt ook voor een eenzaamheidsgevoel: zeker bij Ada, Esther en Frank.
De onderhuidse spanningen tussen Marjorie en Esther en de rol die Frank daarin onbewust heeft, worden door de schrijfster weerspiegeld in de beschrijvingen van het decor tijdens een gezamenlijk tochtje naar Rotorua: “dit ruige, korstige terrein met zijn zwarte bosschages en diepe duivelskloven, waar mistwolken traag en voornaam in ronddoolden als hooghartige spoken in een nachtelijk bos.“ (p. 350/351).

Schrijfstijl
Marieke van der Pol schrijft vlot en met humor. Regelmatig laat zij de lezer glimlachen, zoals wanneer zij Marjorie laat denken: “Ze is sinds vier jaar weduwe en weigert eraan te wennen. Het was niet de afspraak. Hans zorgde voor haar en zij was het prinsesje, de diva zo je wilt, zo lagen de verhoudingen, daar was iedereen tevreden mee. ’s Morgens dood in je bed liggen hoorde daar niet bij.” (p. 10).
Van der Pols zinnen zijn helder en staan ten dienste van de inhoud. Recensenten vinden haar werk daardoor stilistisch “niet overweldigend” (Yvonne Stengs van Recensieweb) en ook “wel wat uitleggerig” (Janet Luis van NRC Handelsblad). Een voorbeeld van dat laatste is te vinden op p. 411: “Iedereen die Marjorie een beetje kent zal moeten toegeven dat ze hiermee boven zichzelf uitstijgt. En als Marjorie dat kan, dan lijkt welhaast bewezen dat boven jezelf uitstijgen tot de mogelijkheden behoort.” Deze typering van Marjorie bevat een conclusie die de lezer na zoveel pagina’s ook best zelf had kunnen trekken.

Discussievragen
1. Na de Tweede Wereldoorlog kozen veel jonge Nederlanders voor emigratie naar Nieuw-Zeeland of bijvoorbeeld Canada. Tegenwoordig lijkt er opnieuw een toenemende belangstelling te zijn voor emigratie. In hoeverre begrijpt u de beweegredenen van emigranten?
2. Met welke van de drie vrouwelijke hoofdpersonages kunt u zich het best identificeren en waarom?
3. In hoeverre kunt u begrip opbrengen voor Ada’s keuzes die worden beïnvloed door haar omgeving en opvoeding?
4. Hoe vindt u het dat de roman regelmatig verspringt in tijd en perspectief?
5. Het perspectief wisselt tussen Marjorie, Ada en Esther, maar ligt nooit bij Frank. Hoe verklaart u deze keuze van de auteur? In hoeverre hebt u zijn gezichtspunt gemist?
6. Recensente Janet Luis vergelijkt in NRC Handelsblad de roman van Van der Pol met streekromans en familiesaga’s. In hoeverre vindt u Bruidsvlucht daarmee te vergelijken?
7. Vindt u het besluit dat Marjorie en Esther nemen – en in het laatste hoofdstuk opnieuw bevestigen – om het geheim van Bobs afkomst te bewaren, juist? Waarom (niet)?
8. Sommige recensenten vinden de schrijfstijl van Van der Pol uitleggerig. Hoe denkt u daarover? De auteur schreef eerder televisie- en filmscenario’s. In hoeverre is dat merkbaar in haar debuutroman Bruidsvlucht?

Suggesties voor verdergaande ontmoetingen
– De verfilming van Bruidsvlucht door Ben Sombogaart verschijnt in het najaar in de Nederlandse bioscopen met de titel Bride Flight.
– Een van Nieuw-Zeeland beroemdste schrijfsters is Katherine Mansfield (1888-1923). Zij schreef met name korte verhalen en haar werk is in Nederlandse vertaling vooral nog tweedehands te verkrijgen. Enkele titels zijn: Het tuinfeest en andere verhalen, Prelude, De mooiste liefdesverhalen en In een Duits pension.
– De historische roman De kleur van Rose Tremain (De Geus, 2004, ISBN 9044503588) gaat over de goudkoorts in Nieuw-Zeeland tijdens de negentiende eeuw. Het Britse emigrantengezin Blackstone komt in de ban van ‘de kleur’ (het goud), als echtgenoot Joseph goud vindt.
– De website www.nieuw-zeeland.nl biedt heel veel informatie over Nieuw-Zeeland. Een bezoek aan deze site kan een goede voorbereiding zijn op een verblijf in dit bijzondere land, maar is op zichzelf al een reis. Via reisverhalen, foto’s, hoogtepunten, achtergronden, stedeninformatie en nog veel meer waan je je al even in dit veelzijdige land.
– Een ‘reis’ maken door het hedendaagse Nieuw-Zeeland vanuit uw leenstoel? Beleef de avonturen van Polly Evans die verslag heeft gedaan van haar motortocht door Nieuw-Zeeland in haar boek Kiwi’s & kilometers (Sijthoff, 2005) of reis mee met Dolf de Vries in Nieuw-Zeeland in een rugzak (Van Reemst, 2002).
– Meer lezen over de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland, de Maori’s? Uitgeverij Elmar heeft in de reeks ‘Sprookjes uit de wereldliteratuur’ een bundel uitgegeven met de titel Maori sprookjes (2004). Verder spelen Maori’s een rol in de hedendaagse romans van Patricia Grace, die zelf Maori is, zoals de roman Het verhaal van Dogside (De Geus, 2004). Ook in Kerewin van Keri Hulme (De Arbeiderspers, 1985) speelt de Maori-cultuur een belangrijke rol.
– Twee films waarin het Nieuw-Zeelandse landschap decor is, zijn: The Piano (Jane Campion, 1993) en The Whale Rider (Niki Caro, 2002). De eerste film is het poëtische en erotische verhaal van de seksuele ervaringen van een Victoriaanse vrouw. Deze zwijgzame vrouw verhuist samen met haar negenjarige dochter naar een afgelegen oerwoud vanwege een afgesproken huwelijk, maar raakt al gauw in de ban van haar Maori pianoleraar. De tweede film is een verfilming van de gelijknamige roman van Witi Ihimaera en beschrijft een tijdloos verhaal over de moed van een jong Maori-meisje dat zich probeert te ontworstelen aan een traditie waarin meisjes minder belangrijk zijn dan jongens.
– In de bundel Ik mis alleen de HEMA van Manon Sikkel en Marion Witter (Bert Bakker, 2006) vertellen emigranten en spijtoptanten over hun grote avontuur. Met welke dromen en verwachtingen vertrokken ze? Hoe is het leven in het nieuwe land? De fascinerende verhalen geven een indringende kijk in hun leven.

Geraadpleegde literatuur
– Boer, Nico de. ‘Marieke van der Pol als boekenschrijfster: Vluchtende bruiden’. Interview in Het Parool, 15 juni 2007.
– Luis, Janet. ‘Vlieg naar de filmset’. NRC Handelsblad, 6 juli 2007.
– Stengs, Yvonne. ‘Van der Pol als karakterpsychologe’. Recensieweb.nl, 30 september 2007.
– www.tepapa.govt.nz/TePapa/English over de historie van Nieuw-Zeeland.

Share