Vuurtorenwachten van Jeanette Winterson

Jeanette Winterson
Vuurtorenwachten
Contact, 2004

Jeanette Winterson neemt in haar nieuwste roman Vuurtorenwachten de lezer mee op een rondreis langs talloze verhalen. Wintersons boeken kenmerken zich bijna allemaal door het ontbreken van een ‘plot’, ze hebben niet één verhaallijn met een begin, midden en eind. Dat maakt haar boeken juist zo bijzonder. Ook Vuurtorenwachten heeft geen duidelijke plot maar is een aaneenschakeling van vele verhalen. Hele mooie en intrigerende verhalen, die worden verteld door een oude, blinde vuurtorenwachter, met de naam Pew. Zijn toehoorster is het weesmeisje Silver, dat hij onder zijn hoede heeft genomen. Winterson benadrukt in interviews altijd het belang van het vertellen van verhalen en zij laat Silver in het boek vragen: ‘Waarom kun je niet gewoon het verhaal vertellen zonder met een ander verhaal te beginnen?’ en Pew antwoordt dan met: ‘Omdat er geen verhaal bestaat dat bij zichzelf begint, net zomin als er een kind ter wereld komt zonder ouders’.

Silver is geboren in het Britse, rotsachtige kustplaatsje Salts. Als ze tien jaar oud is, overlijdt haar moeder en komt zij terecht in de vuurtoren van Pew. Hij leert haar het vak van vuurtorenwachter, dat naast de technische vaardigheden vooral bestaat uit de kunde van het verhalen vertellen (al dan niet aan zeemannen). Een van de figuren in Pews verhalen is Babel Dark, een negentiende-eeuwse predikant. Hij leeft in de tijd waarin Charles Darwin The Origin of Species (1859) publiceert. Als predikant heeft Babel Dark het moeilijk met de evolutietheorie van Darwin. Zijn wereldbeeld kantelt want hij weet niet hoe hij Darwins theorie moet rijmen met zijn geloof. Er ontstaat een gespletenheid in hem die zich ook uit in zijn worsteling op het gebied van de liefde, want hij kan niet kiezen tussen de vrouw die hij liefheeft en zijn echtgenote. Zijn tragiek is dat er geen vuurtoren is die hem de weg kan wijzen. De gespletenheid zit in hem zelf, het gaat niet om de twee vrouwen, maar om de twee personen die hij zelf is. Om dit thema te versterken, wordt Robert Louis Stevenson opgevoerd als een familielid van Babel Dark. De auteur Stevenson heeft onder andere de roman The Strange Case of Dr Jekyll en Mr Hyde (1886) geschreven, waarin Jekyll en Hyde dezelfde man zijn, maar de één staat voor de respectabele en de ander voor de verborgen duistere kant van de man.

Winterson schrijft haar boeken in een precieze taal die vaak meer betekenis in zich draagt dan op het eerste gezicht lijkt. Zinnen kunnen dus meerdere betekenislagen hebben, die pas naar boven komen naarmate het verhaal vordert. De eerste zinnen van het boek luiden bijvoorbeeld “Mijn moeder noemde me Silver. Ik ben half als edel metaal, half als piraat geboren”. Deze zin is niet alleen een introductie van een personage en betekent dus niet alleen wat hij in eerste instantie betekent, maar je ziet hierin ook al de gespletenheid die verderop in het boek wordt gethematiseerd terug en er zit een verwijzing in naar de wereld van het vuurtorenwachten met zijn zeelieden en piraten. Voor wie nog verder kijkt, ziet bovendien een verwijzing naar de literatuur van Robert Louis Stevenson, want in zijn roman Schateiland (1883) komt ook een personage met de naam Silver voor.

Dat alles maakt Vuurtorenwachten tot een intrigerend, gelaagd boek dat zeker de moeite van het (tweemaal) lezen waard is.

Jeanette Winterson, Vuurtorenwachten, 224 pagina's, Contact, 2004, € 15,90, ISBN 90-254-2641-7
Share